Từ góc nhìn chuyên môn, AutismBS cần chia sẻ một điều quan trọng: việc chờ đợi hiếm khi khiến khó khăn tự biến mất, mà thường làm mất đi thời điểm can thiệp hiệu quả nhất của trẻ.
Nội dung bài viết
Vì sao can thiệp sớm là “cửa sổ vàng” với trẻ tự kỷ, chậm nói và rối loạn tăng động giảm chú ý
“Con còn nhỏ, có nên chờ lớn hơn rồi mới can thiệp không?”
Đây là câu hỏi Hệ thống giáo dục đặc biệt AutismBS nghe rất thường xuyên từ các gia đình có con chậm nói, tự kỷ hoặc rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD).
Đi kèm với câu hỏi ấy thường là những lo lắng rất thật: sợ con bị gắn nhãn, sợ can thiệp sớm làm con áp lực, hoặc hy vọng rằng “rồi con sẽ tự nói, tự khá lên”.
Vì sao nhiều phụ huynh muốn “chờ thêm”? Và vì sao điều đó rất dễ hiểu
Phụ huynh không chờ vì thiếu trách nhiệm. Phụ huynh chờ vì:
Con còn nhỏ, nhìn vẫn “ổn” ở nhiều thời điểm
Có người xung quanh nói “con trai chậm nói là bình thường”
Gia đình lo áp lực chi phí, thời gian và lịch sinh hoạt
Cha mẹ cần thời gian để chấp nhận và bình tĩnh lại
Tất cả những điều này đều rất thật. Tuy nhiên, điều cần tách bạch là: cảm xúc của người lớn và nhu cầu phát triển của trẻ không diễn ra cùng nhịp. Phát triển của trẻ tuân theo những “cửa sổ thời gian” nhất định – và trẻ không thể chờ quá lâu.
Can thiệp sớm là gì? “Cửa sổ vàng” nằm ở đâu?
Can thiệp sớm cho trẻ tự kỷ, chậm nói và rối loạn tăng động giảm chú ý là quá trình hỗ trợ có hệ thống nhằm phát triển các kỹ năng nền tảng như:
Can thiệp sớm → ít thời gian hơn để xây nền tảng vững
Can thiệp muộn → phải “gỡ” nhiều hơn: hành vi né tránh, lỗ hổng giao tiếp, chậm học, khó hòa nhập
Nếu chờ con lớn hơn, điều gì có thể xảy ra?
Không phải trẻ nào chờ cũng xấu đi ngay. Nhưng trong thực tế can thiệp, AutismBS thường gặp những tình huống sau:
1. Trẻ bỏ lỡ giai đoạn hình thành nền tảng giao tiếp
Nhiều trẻ không nói không phải vì “lười nói”, mà vì:
Chưa biết cách kết nối với người khác
Chưa hiểu giao tiếp là hai chiều
Chưa có động lực giao tiếp
Khi nền tảng này chưa có, lời nói rất khó xuất hiện một cách tự nhiên.
2. Hành vi khó tăng lên do trẻ không biết diễn đạt
Trẻ chậm nói, tự kỷ hoặc ADHD thường dùng hành vi để “nói thay”: khóc, cáu gắt, né tránh, lặp lại. Nếu chờ lâu, những hành vi này dễ trở thành thói quen cố định.
3. Khi vào tuổi đi học, trẻ khó hòa nhập hơn
Yêu cầu về chú ý, làm theo hướng dẫn và giao tiếp với bạn tăng mạnh khi trẻ vào mẫu giáo hoặc tiểu học. Nếu nền tảng chưa vững, trẻ rất dễ “đuối”, kéo theo áp lực lớn cho cả gia đình.
4. Can thiệp muộn thường tốn nhiều thời gian và nguồn lực hơn
Đây là điều nhiều phụ huynh chỉ nhận ra sau này: dịch vụ can thiệp sớm trẻ tự kỷ thường hiệu quả và tiết kiệm hơn về lâu dài vì đi đúng “đà phát triển” của trẻ.
Khi nào thì KHÔNG nên chờ?
Nếu phụ huynh đang tìm kiếm những câu hỏi như:
“Con 2 tuổi chưa nói có sao không?”
“Trẻ chậm nói có phải tự kỷ không?”
“Dấu hiệu tự kỷ 2–3 tuổi”
“Trẻ rối loạn tăng động giảm chú ý có cần can thiệp sớm không?”
👉 Thì câu trả lời chuyên môn là: không nên chờ. Hãy đánh giá sớm để biết chính xác con đang ở đâu và cần hỗ trợ như thế nào.
Can thiệp sớm có phải là “ép con học” không?
Không. Can thiệp sớm đúng nghĩa trong giáo dục đặc biệt là:
Chơi có mục tiêu
Tương tác có cấu trúc
Dạy kỹ năng theo nhịp phát triển của trẻ
Tạo môi trường an toàn để trẻ muốn giao tiếp
Trẻ không bị học như người lớn, mà được học theo cách trẻ học tốt nhất: qua trải nghiệm và kết nối cảm xúc.
Can thiệp 1-1 là gì và vì sao phù hợp với giai đoạn sớm?
Nhiều phụ huynh thắc mắc can thiệp 1-1 là gì. Đây là hình thức can thiệp mà:
Mỗi trẻ làm việc trực tiếp với một trị liệu viên
Mục tiêu được cá nhân hóa theo khả năng và nhu cầu của trẻ
Tiến trình được theo dõi sát và điều chỉnh linh hoạt
Tại Hệ thống giáo dục đặc biệt AutismBS, can thiệp 1-1 giúp trẻ xây dựng nền tảng chú ý, giao tiếp và hành vi vững chắc trước khi bước sang các hình thức học tập mở rộng hơn.
3 dấu hiệu gia đình nên đưa con đi đánh giá sớm
Phụ huynh nên cân nhắc đánh giá phát triển nếu trẻ có:
18–24 tháng: ít phản hồi khi gọi tên, ít giao tiếp mắt, ít chỉ trỏ
2–3 tuổi: chưa nói được từ/cụm từ có ý nghĩa, ít chủ động tương tác
Hành vi lặp lại nhiều, khó thích nghi thay đổi, dễ bùng nổ cảm xúc
Đánh giá sớm không phải để dán nhãn, mà để không bỏ lỡ cơ hội vàng của trẻ.
Góc nhìn từ Hệ thống giáo dục đặc biệt AutismBS
Tại AutismBS, chúng tôi luôn chia sẻ với phụ huynh rằng:
Can thiệp sớm không có nghĩa là làm nhiều, mà là làm đúng.
Điều quan trọng nhất là:
Kế hoạch can thiệp cá nhân hóa theo từng trẻ
Phụ huynh được hướng dẫn cách tương tác đúng tại nhà
Tiến trình được theo dõi rõ ràng, minh bạch
Kết luận: Đừng chờ con “tự khá lên” khi có thể giúp con đúng lúc
Có nên chờ con lớn hơn rồi mới can thiệp?
Nếu bạn đang phân vân có nên chờ con lớn hơn rồi mới can thiệp, Hệ thống giáo dục đặc biệt AutismBS mong bạn ghi nhớ điều này:
👉 Con không cần cha mẹ hoàn hảo. Con cần cha mẹ hành động đúng lúc.
Can thiệp sớm cho trẻ tự kỷ, chậm nói và rối loạn tăng động giảm chú ý không phải là tạo áp lực, mà là mở thêm cơ hội – để trẻ giao tiếp tốt hơn, học tốt hơn và hòa nhập theo đúng khả năng của chính mình.
Nếu cha mẹ đang tìm một tài liệu thực hành dễ áp dụng tại nhà, bộ sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” sẽ là người bạn đồng hành phù hợp. Cha mẹ có thể tham khảo các link báo dưới đây:
