Vì sao cùng can thiệp nhưng có trẻ tiến bộ nhanh – có trẻ tiến bộ chậm?

Sau một thời gian cho con tham gia can thiệp sớm, rất nhiều phụ huynh băn khoăn:

“Cùng học một chương trình, cùng số buổi can thiệp, nhưng sao có bé tiến bộ rất nhanh, còn con mình thì chậm hơn?”

Đây là câu hỏi hoàn toàn chính đáng và cũng là nỗi trăn trở chung của nhiều gia đình có con chậm nói, tự kỷ, rối loạn phổ tự kỷ hoặc tăng động giảm chú ý (ADHD).

1. Nền tảng phát triển ban đầu của mỗi trẻ không giống nhau

Mỗi trẻ bước vào can thiệp với một “điểm xuất phát” khác nhau. Những khác biệt này có thể nằm ở:

• Mức độ giao tiếp và tương tác xã hội
• Khả năng chú ý và bắt chước
• Khả năng hiểu ngôn ngữ
• Mức độ điều tiết cảm xúc và hành vi

Ví dụ:

• Trẻ chậm nói đơn thuần, giao tiếp tốt → thường tiến bộ nhanh hơn về lời nói
• Trẻ rối loạn phổ tự kỷ hoặc ADHD kèm khó khăn chú ý → cần nhiều thời gian hơn để xây dựng nền tảng

👉 Tiến bộ chậm không có nghĩa là can thiệp sai, mà có thể trẻ đang ở giai đoạn “xây móng” – giai đoạn rất quan trọng nhưng ít thấy kết quả bề nổi.

2. Can thiệp có đúng trọng tâm phát triển của trẻ hay không?

Một sai lầm phổ biến là phụ huynh so sánh số giờ can thiệp, trong khi yếu tố quyết định lại nằm ở trọng tâm và chất lượng can thiệp.

Trẻ tiến bộ nhanh thường được:

• Can thiệp đúng vào kỹ năng nền tảng đang thiếu
• Không bị “dạy vượt” so với khả năng hiện tại
• Được điều chỉnh mục tiêu linh hoạt theo tiến trình thực tế

Ngược lại, nếu can thiệp:

• Quá tập trung dạy nói khi trẻ chưa sẵn sàng giao tiếp
• Áp dụng giáo trình chung, thiếu cá nhân hóa
• Ít theo dõi và điều chỉnh kế hoạch

=> Tiến bộ thường chậm và không bền vững.

3. Trẻ học thông qua tương tác và môi trường sống hằng ngày

Can thiệp không chỉ diễn ra trong phòng học, mà còn tiếp tục 24/7 trong môi trường sống của trẻ. Những yếu tố như:

• Cha mẹ có được hướng dẫn tương tác đúng cách hay không
• Trẻ có được tạo cơ hội giao tiếp tại nhà không
• Môi trường gia đình có an toàn về mặt cảm xúc không

👉 ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ tiến bộ.

Rất nhiều trẻ tiến bộ nhanh là nhờ:

• Gia đình hiểu rõ mục tiêu can thiệp
• Áp dụng đúng chiến lược tương tác tại nhà
• Không gây áp lực, không so sánh, không ép con “phải nhanh”

4. Đặc điểm thần kinh khác nhau dẫn đến nhịp tiến bộ khác nhau

Với trẻ tự kỷ và rối loạn phổ tự kỷ, não bộ thường cần:

• Nhiều thời gian hơn để hình thành kết nối giao tiếp – xã hội
• Can thiệp lặp lại, nhất quán và có cấu trúc

Với trẻ tăng động giảm chú ý (ADHD), tiến bộ có thể:

• Không đều, lúc nhanh – lúc chậm
• Phụ thuộc nhiều vào khả năng chú ý và điều tiết hành vi

👉 Vì vậy, so sánh tốc độ tiến bộ giữa các trẻ hoặc giữa các nhóm trẻ là không phù hợp về mặt chuyên môn.

5. Sự nhất quán và thời gian can thiệp đóng vai trò quyết định

Can thiệp sớm không phải là một “cuộc đua ngắn hạn”, mà là quá trình tích lũy lâu dài. Trẻ tiến bộ tốt thường có:

• Can thiệp đều đặn, ít gián đoạn
• Đội ngũ chuyên môn theo dõi sát tiến trình
• Kế hoạch được điều chỉnh theo từng giai đoạn phát triển

Trong khi đó, can thiệp ngắt quãng hoặc thay đổi liên tục phương pháp có thể khiến:

• Trẻ khó thích nghi
• Mất thời gian xây lại nền tảng đã hình thành

6. Tiến bộ nhanh hay chậm không phản ánh giá trị của trẻ

Đây là điều quan trọng nhất cha mẹ cần ghi nhớ:

• Giá trị của trẻ không được đo bằng tốc độ tiến bộ.

Có những trẻ:

• Nói sớm nhưng giao tiếp kém
• Biết nhiều từ nhưng khó hòa nhập

Ngược lại, có những trẻ:

• Tiến bộ chậm nhưng chắc
• Giao tiếp ngày càng chủ động
• Khả năng học tập và hòa nhập tốt hơn về lâu dài

Trong giáo dục đặc biệt, bền vững quan trọng hơn nhanh chóng.

Can thiệp 1-1 là gì và vì sao ảnh hưởng đến tốc độ tiến bộ?

Can thiệp 1-1 là gì?

Đây là hình thức can thiệp cá nhân hóa, trong đó 1 giáo viên làm việc trực tiếp với 1 trẻ, giúp:

• Theo sát đúng nền tảng và nhịp phát triển của từng trẻ
• Điều chỉnh mục tiêu và hoạt động linh hoạt
• Giảm áp lực so sánh, tăng cảm giác an toàn cho trẻ

Can thiệp 1-1 đặc biệt phù hợp với trẻ cần nhiều thời gian xây nền tảng trước khi thể hiện tiến bộ rõ rệt.

Góc nhìn từ Hệ thống giáo dục đặc biệt AutismBS

Tại Hệ thống giáo dục đặc biệt AutismBS, chúng tôi luôn trao đổi rõ với phụ huynh rằng:

• Không tồn tại một “mốc tiến bộ chung” cho tất cả trẻ.

AutismBS tập trung:

• Đánh giá đúng nền tảng phát triển của từng trẻ
• Xây dựng kế hoạch can thiệp cá nhân hóa
• Theo dõi tiến trình bằng các tiêu chí cụ thể
• Đồng hành cùng gia đình để tối ưu hiệu quả ngoài lớp học

Chính sự minh bạch và nhất quán này giúp AutismBS trở thành trung tâm can thiệp uy tín, được nhiều gia đình tin tưởng lựa chọn.

Cha mẹ nên làm gì khi thấy con tiến bộ chậm hơn?

Thay vì lo lắng hoặc so sánh, cha mẹ nên:

• Trao đổi thường xuyên với đội ngũ chuyên môn
• Hỏi rõ mục tiêu từng giai đoạn can thiệp
• Ghi nhận những thay đổi nhỏ nhưng có ý nghĩa
• Kiên trì và nhất quán trong cách tương tác với con

Sự bình tĩnh và hiểu đúng của cha mẹ chính là nền tảng tạo nên môi trường an toàn để trẻ phát triển.

Kết luận

Vì sao cùng can thiệp nhưng có trẻ tiến bộ nhanh – có trẻ tiến bộ chậm?

Bởi mỗi trẻ có nền tảng khác nhau, cách học khác nhau và nhịp phát triển riêng biệt.

Trong giáo dục đặc biệt, đúng hướng quan trọng hơn nhanh hướng.

Khi cha mẹ hiểu đúng bản chất của tiến bộ, đồng hành cùng trung tâm can thiệp uy tín như Hệ thống giáo dục đặc biệt AutismBS, và kiên trì theo đúng lộ trình, mỗi trẻ – dù nhanh hay chậm – đều có cơ hội phát triển tối ưu trong chính khả năng của mình.

Tham khảo thêm: Vì sao trẻ khó kiểm soát hành vi thường gặp khó khăn khi vào lớp học?

Nếu cha mẹ đang tìm một tài liệu thực hành dễ áp dụng tại nhà, bộ sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” sẽ là người bạn đồng hành phù hợp. Cha mẹ có thể tham khảo các link báo dưới đây: 

• Báo phụ nữ Việt Nam: Cha mẹ - nhà trị liệu đầu tiên và quan trọng nhất của trẻ tự kỷ
• Báo lao động trẻ: Cẩm nang giúp cha mẹ trở thành nhà trị liệu đầu tiên của trẻ tự kỷ 
• Báo giáo dục và thời đại: Lộ trình đồng hành với trẻ tự kỷ chậm nói tại nhà