5 sai lầm khiến cha mẹ dạy mãi con vẫn không nói

Nhiều phụ huynh dành rất nhiều thời gian dạy con nói mỗi ngày: chỉ cho con xem tranh, nhắc con lặp lại, nói mẫu liên tục… nhưng kết quả vẫn là sự im lặng kéo dài. Điều này khiến không ít gia đình rơi vào cảm giác mệt mỏi và hoài nghi: “Liệu con có thể nói được không?”

Dưới đây là 5 sai lầm phổ biến nhất khiến cha mẹ dạy mãi con vẫn không nói.

Sai lầm 1: Chỉ tập trung “dạy nói” mà bỏ qua nền tảng giao tiếp

Đây là sai lầm gặp nhiều nhất ở trẻ chậm nói. Nhiều cha mẹ cho rằng:

• Con không nói → cần dạy nói thật nhiều
• Nói chưa rõ → bắt con lặp lại liên tục

Trong khi đó, lời nói không phải điểm khởi đầu, mà là kết quả của một quá trình phát triển giao tiếp. Trước khi nói, trẻ cần:

• Biết nhìn người khác khi tương tác
• Biết chờ lượt, luân phiên
• Biết dùng ánh mắt, cử chỉ để giao tiếp

👉 Khi nền tảng này chưa hình thành, việc ép trẻ nói thường chỉ khiến trẻ căng thẳng và né tránh giao tiếp nhiều hơn.

Cha mẹ có thể tham khảo tại link Báo phụ nữ Việt Nam trước khi sở hữu cuốn sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” để đồng hành cùng con: Cha mẹ - nhà trị liệu đầu tiên và quan trọng nhất của trẻ tự kỷ

Sai lầm 2: Dạy con nói trong trạng thái ép buộc, căng thẳng

Không ít gia đình vô tình biến việc học nói thành áp lực khi:

• Ép con ngồi yên, đọc theo
• Nhắc đi nhắc lại với giọng gấp gáp
• Thể hiện sự thất vọng khi con không làm được

Với trẻ chậm nói hoặc trẻ có khó khăn phát triển, điều này dễ khiến trẻ hình thành cảm giác rằng: giao tiếp là điều không an toàn. Hệ quả thường gặp là:

• Trẻ im lặng nhiều hơn
• Tránh nhìn, tránh tương tác
• Thể hiện bằng hành vi thay vì lời nói

Sai lầm 3: Làm thay quá nhiều vì sợ con không nói được

Vì thương con, nhiều cha mẹ:

• Con chỉ tay → làm ngay
• Con ú ớ → đoán và đáp ứng
• Không tạo cơ hội để con phải thể hiện

Điều này vô tình khiến trẻ không có nhu cầu giao tiếp, vì “không cần nói vẫn được đáp ứng”.

Trong can thiệp sớm, đây được xem là việc làm mất cơ hội giao tiếp tự nhiên của trẻ.

👉 Muốn con nói, trẻ cần có:

• Nhu cầu
• Động lực
• Lý do để giao tiếp

Sai lầm 4: So sánh con với trẻ khác hoặc đặt kỳ vọng quá cao

Những câu nói như:

• “Bằng tuổi con người ta nói được rồi”
• “Sao học mãi vẫn chưa tiến bộ?”

tưởng chừng vô hại nhưng lại tạo áp lực lớn cho cả cha mẹ và trẻ. Trong giáo dục đặc biệt, mỗi trẻ có một nhịp phát triển riêng. So sánh không giúp trẻ nói nhanh hơn, mà chỉ khiến:

• Cha mẹ nản lòng
• Trẻ căng thẳng
• Quá trình dạy – học trở nên tiêu cực

👉 Với trẻ chậm nói, đúng nhịp quan trọng hơn nhanh nhịp.

Cha mẹ có thể tham khảo tại link Báo lao động trẻ trước khi sở hữu cuốn sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” để đồng hành cùng con: Cẩm nang giúp cha mẹ trở thành nhà trị liệu đầu tiên của trẻ tự kỷ 

Sai lầm 5: Chờ con “tự nói” và bỏ lỡ can thiệp sớm

Rất nhiều phụ huynh tìm đến AutismBS với câu nói quen thuộc:

“Trước đây gia đình nghĩ con lớn lên rồi sẽ tự nói…”

Tuy nhiên, thực tế chuyên môn cho thấy:

• Thời điểm vàng can thiệp trẻ chậm nói nằm trong giai đoạn 0–6 tuổi
• Chờ đợi có thể khiến trẻ bỏ lỡ giai đoạn não bộ linh hoạt nhất
• Can thiệp muộn thường tốn nhiều thời gian và nguồn lực hơn

👉 Chờ đợi không giúp trẻ nói – can thiệp đúng cách mới tạo ra thay đổi.

Vậy dạy trẻ chậm nói như thế nào mới đúng?

Từ thực hành can thiệp sớm, hướng tiếp cận hiệu quả cần:

• Xây dựng nền tảng giao tiếp trước lời nói
• Biến giao tiếp thành trải nghiệm tích cực
• Tạo cơ hội để trẻ chủ động thể hiện
• Cá nhân hóa theo khả năng từng trẻ
• Có sự hướng dẫn bài bản từ chuyên môn

Tại Hệ thống giáo dục đặc biệt AutismBS, chúng tôi không bắt đầu bằng việc “ép trẻ nói”, mà bắt đầu từ:

• Kết nối
• Chú ý chung
• Tương tác
• Sau đó mới phát triển ngôn ngữ

Nhiều phụ huynh cũng tìm hiểu can thiệp 1-1 là gì. Đây là hình thức can thiệp cá nhân hóa, trong đó mỗi trẻ được theo sát bởi trị liệu viên, giúp xây nền tảng giao tiếp vững chắc và phù hợp với nhịp phát triển riêng.

Cha mẹ có thể tham khảo tại link Báo giáo dục và thời đại trước khi sở hữu cuốn sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” để đồng hành cùng con: Lộ trình đồng hành với trẻ tự kỷ chậm nói tại nhà 

Khi nào cha mẹ nên tìm hỗ trợ chuyên môn?

Cha mẹ nên cân nhắc đánh giá và can thiệp sớm nếu:

• Trẻ 2 tuổi chưa nói hoặc rất ít từ
• Ít giao tiếp mắt, ít phản hồi
• Khó hiểu lời nói, khó diễn đạt nhu cầu
• Dạy nhiều nhưng không thấy tiến bộ

Đánh giá sớm không phải để “dán nhãn”, mà để hiểu đúng con và hỗ trợ đúng cách.

Kết luận

Dạy mãi con vẫn không nói không phải vì cha mẹ chưa đủ cố gắng, mà thường do:

• Dạy chưa đúng trọng tâm
• Bỏ qua nền tảng giao tiếp
• Hoặc vô tình mắc những sai lầm phổ biến

👉 Trẻ chậm nói hoàn toàn có khả năng tiến bộ nếu được can thiệp sớm, đúng cách và đủ kiên trì.

Và sự đồng hành kịp thời của chuyên môn, như tại Hệ thống giáo dục đặc biệt AutismBS, có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn cho hành trình phát triển ngôn ngữ của con.

Tham khảo thêm: Can thiệp sớm giúp trẻ chậm nói thay đổi điều gì trong 6 tháng đầu?