Trẻ không chỉ tay có đáng lo? Dấu hiệu quan trọng cha mẹ cần theo dõi
25/06/2026
15
Trẻ không chỉ tay sau 12 tháng có đáng lo? Tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu tự kỷ, thời điểm cần đánh giá và giải pháp can thiệp sớm hiệu quả tại AutismBS.
Nội dung bài viết
"Con đã gần 18 tháng nhưng muốn gì chỉ kéo tay mẹ."
"Mỗi lần muốn lấy đồ chơi, bé khóc hoặc tự với lấy chứ không bao giờ chỉ."
"Bé không chỉ cho bố mẹ xem con chim hay chiếc máy bay như các bạn cùng tuổi."
Đây là những băn khoăn rất phổ biến của nhiều gia đình khi nhận thấy con chậm phát triển kỹ năng giao tiếp.
Thực tế, chỉ tay không đơn thuần là một cử động của bàn tay, mà là một cột mốc phát triển quan trọng về giao tiếp xã hội. Trước khi trẻ biết nói thành câu, việc biết chỉ tay chính là cách trẻ truyền đạt mong muốn, chia sẻ sự chú ý và kết nối với người khác.
Nếu trẻ không biết chỉ tay sau 12–18 tháng tuổi, đặc biệt khi đi kèm chậm nói, ít giao tiếp mắt hoặc không đáp ứng khi gọi tên, cha mẹ không nên chủ quan vì đây có thể là một trong những dấu hiệu tự kỷ hoặc dấu hiệu của rối loạn phát triển cần được đánh giá sớm.
Trẻ không chỉ tay có đáng lo? Dấu hiệu quan trọng cha mẹ cần theo dõi.
Chỉ tay là gì? Vì sao đây là cột mốc phát triển quan trọng?
Chỉ tay là hành động trẻ dùng ngón trỏ hướng về một đồ vật, người hoặc sự việc nhằm truyền đạt thông điệp với người khác.
Ví dụ:
Chỉ vào bình nước để xin uống.
Chỉ vào ô tô để bố mẹ cùng nhìn.
Chỉ vào chú chó rồi quay sang cười với mẹ.
Chỉ vào món đồ chơi mình yêu thích.
Đối với người lớn, đây là hành động rất đơn giản. Nhưng với trẻ nhỏ, chỉ tay là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều kỹ năng:
Chú ý.
Giao tiếp.
Nhận thức.
Hiểu người khác.
Mong muốn tương tác xã hội.
Nói cách khác, trẻ không chỉ học cách đưa ngón tay, mà còn học cách chia sẻ thế giới của mình với người khác.
Trẻ mấy tháng bắt đầu biết chỉ tay?
Các mốc phát triển thông thường gồm:
9–10 tháng
Trẻ bắt đầu sử dụng các cử chỉ giao tiếp như:
Vẫy tay.
Giơ tay xin bế.
Đưa đồ vật cho người lớn.
10–12 tháng
Trẻ bắt đầu dùng ngón trỏ để chỉ khi muốn:
Lấy đồ.
Được giúp đỡ.
Muốn người lớn chú ý.
Sau 12 tháng
Đây là giai đoạn trẻ bắt đầu chỉ tay để chia sẻ.
Ví dụ:
Chỉ máy bay trên trời.
Chỉ con mèo đang chạy.
Chỉ bông hoa đẹp.
Sau đó trẻ sẽ quay lại nhìn bố mẹ như muốn nói: "Bố mẹ có thấy giống con không?"
Đây là biểu hiện của chú ý chung (Joint Attention) – một nền tảng quan trọng cho việc phát triển ngôn ngữ và kỹ năng xã hội.
Trẻ không chỉ học cách đưa ngón tay, mà còn học cách chia sẻ thế giới của mình với người khác.
Có hai kiểu chỉ tay mà cha mẹ cần biết
1. Chỉ tay để yêu cầu
Ví dụ:
Muốn uống nước.
Muốn lấy bánh.
Muốn lấy đồ chơi.
Mục tiêu là nhờ người lớn giúp.
Đây là kỹ năng thường xuất hiện đầu tiên.
2. Chỉ tay để chia sẻ
Đây mới là kỹ năng phản ánh rõ sự phát triển giao tiếp xã hội.
Ví dụ:
Thấy cầu vồng.
Thấy con chim.
Thấy xe cứu hỏa chạy qua.
Trẻ chỉ vào sự vật rồi quay sang nhìn bố mẹ để cùng chia sẻ niềm vui.
Nếu trẻ không có kiểu chỉ tay này sau 12–18 tháng, cha mẹ nên theo dõi kỹ hơn.
Khi nào trẻ không chỉ tay vẫn là bình thường?
Không phải mọi trường hợp đều đáng lo.
Ví dụ:
Trẻ mới 8–9 tháng.
Trẻ vẫn giao tiếp mắt tốt.
Biết đưa đồ cho người lớn.
Biết nhìn theo hướng người khác chỉ.
Chủ động cười và tương tác.
Trong trường hợp này, cha mẹ chỉ cần tạo thêm nhiều cơ hội giao tiếp và tiếp tục theo dõi các mốc phát triển.
Đánh giá sớm giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp.
Khi nào việc không chỉ tay là dấu hiệu đáng lưu ý?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá nếu sau 12–18 tháng trẻ có một hoặc nhiều biểu hiện sau:
Không chỉ tay để xin đồ.
Không chỉ tay để chia sẻ điều mình thích.
Không giao tiếp mắt.
Không quay lại nhìn bố mẹ khi được gọi.
Không nhìn theo hướng người khác chỉ.
Chậm nói hoặc chưa có từ đơn.
Ít bắt chước hành động.
Thích chơi một mình.
Có các hành vi lặp đi lặp lại như xoay bánh xe, xếp đồ vật theo hàng, vẫy tay trước mắt. Khi nhiều biểu hiện xuất hiện cùng lúc, nguy cơ rối loạn phát triển sẽ cao hơn và trẻ cần được đánh giá chuyên môn.
Không chỉ tay có phải là dấu hiệu tự kỷ?
Câu trả lời là không thể kết luận chỉ dựa trên một biểu hiện duy nhất.
Tuy nhiên, không biết chỉ tay là một trong những dấu hiệu tự kỷ thường gặp ở trẻ nhỏ. Theo các tiêu chuẩn chẩn đoán quốc tế, trẻ rối loạn phổ tự kỷ thường gặp khó khăn trong giao tiếp xã hội, bao gồm:
Không chia sẻ sự chú ý.
Ít sử dụng cử chỉ giao tiếp.
Hạn chế giao tiếp mắt.
Khó tương tác qua lại với người khác.
Vì vậy, nếu trẻ không chỉ tay kèm theo chậm nói, không đáp ứng tên gọi hoặc ít tương tác, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên môn để được đánh giá thay vì chờ đợi. Điều quan trọng cần nhớ là đánh giá sớm không đồng nghĩa với chẩn đoán tự kỷ, mà giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp.
Vì sao trẻ không biết chỉ tay?
Có nhiều nguyên nhân khác nhau:
Chậm phát triển giao tiếp
Một số trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp chậm hơn bạn cùng tuổi nhưng vẫn có khả năng bắt kịp nếu được hỗ trợ đúng cách.
Chậm phát triển ngôn ngữ
Khi vốn giao tiếp còn hạn chế, trẻ thường ít sử dụng cả lời nói lẫn cử chỉ để thể hiện nhu cầu.
Rối loạn phổ tự kỷ
Ở nhiều trẻ tự kỷ, kỹ năng chỉ tay để chia sẻ thường rất hạn chế hoặc không xuất hiện, khiến trẻ gặp khó khăn trong việc học hỏi từ môi trường.
Thiếu cơ hội tương tác
Việc tiếp xúc với màn hình quá nhiều hoặc ít được chơi tương tác với người lớn có thể làm giảm cơ hội hình thành các kỹ năng giao tiếp tự nhiên.
Cha mẹ có thể làm gì để khuyến khích trẻ biết chỉ tay?
Tạo tình huống để trẻ chủ động giao tiếp
Đặt món đồ yêu thích ngoài tầm với và chờ trẻ thể hiện nhu cầu thay vì đưa ngay.
Cùng trẻ khám phá thế giới
Khi đi dạo hoặc đọc sách, hãy chỉ vào các đồ vật và gọi tên:
"Con nhìn kìa, chim!"
"Ô tô màu đỏ!"
"Bông hoa đẹp quá!"
Lặp lại thường xuyên sẽ giúp trẻ học cách chia sẻ sự chú ý.
Chơi các trò chơi tương tác
Những trò chơi như: Ú òa. Thổi bong bóng. Xe chạy. Bóng bay. Đều tạo cơ hội để trẻ nhìn, chờ đợi và chủ động giao tiếp.
Khen ngợi mọi nỗ lực giao tiếp
Ngay cả khi trẻ mới đưa cả bàn tay hoặc chỉ bằng cử động chưa chính xác, hãy phản hồi tích cực để khuyến khích trẻ tiếp tục giao tiếp.
AutismBS xây dựng theo hướng cá nhân hóa, dựa trên mức độ phát triển thực tế của từng trẻ.
Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá?
Đừng đợi đến khi trẻ 3–4 tuổi mới tìm kiếm sự hỗ trợ. Cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá nếu:
Sau 12 tháng chưa biết chỉ tay.
Sau 18 tháng chưa có cử chỉ giao tiếp.
Chậm nói.
Không giao tiếp mắt.
Không đáp ứng khi gọi tên.
Không chơi tương tác.
Có nhiều dấu hiệu tự kỷ xuất hiện cùng lúc.
Việc đánh giá càng sớm sẽ giúp trẻ có nhiều cơ hội cải thiện hơn nhờ tính linh hoạt cao của não bộ trong những năm đầu đời.
AutismBS – Đồng hành cùng cha mẹ trong hành trình can thiệp sớm
Tại AutismBS, chúng tôi tin rằng mỗi trẻ đều có tiềm năng phát triển nếu được hỗ trợ đúng thời điểm và đúng phương pháp.
Chương trình dịch vụ can thiệp sớm trẻ tự kỷ tại AutismBS được xây dựng theo hướng cá nhân hóa, dựa trên mức độ phát triển thực tế của từng trẻ. Mục tiêu không chỉ là phát triển ngôn ngữ mà còn xây dựng nền tảng giao tiếp, tương tác xã hội và khả năng học tập lâu dài.
Trẻ sẽ được hỗ trợ phát triển:
Giao tiếp mắt và chú ý chung.
Kỹ năng chỉ tay, yêu cầu và chia sẻ.
Ngôn ngữ tiếp nhận và ngôn ngữ biểu đạt.
Kỹ năng chơi.
Kỹ năng xã hội.
Hành vi thích ứng.
Đặc biệt, AutismBS luôn đồng hành cùng phụ huynh thông qua các chương trình hướng dẫn thực hành tại nhà, giúp gia đình trở thành một phần quan trọng trong quá trình can thiệp. Khi cha mẹ và chuyên gia phối hợp chặt chẽ, trẻ có thêm nhiều cơ hội luyện tập kỹ năng trong các tình huống đời sống hằng ngày.
Kết luận
Không biết chỉ tay không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với tự kỷ, nhưng đây là một cột mốc phát triển quan trọng mà cha mẹ tuyệt đối không nên bỏ qua.
Nếu trẻ sau 12–18 tháng tuổi vẫn chưa biết chỉ tay, đặc biệt khi kèm theo chậm nói, ít giao tiếp mắt hoặc không đáp ứng khi gọi tên, hãy chủ động đưa trẻ đi đánh giá. Phát hiện sớm sẽ giúp trẻ có nhiều cơ hội tiếp cận các chương trình hỗ trợ phù hợp.
Tại AutismBS, chúng tôi hiểu rằng mỗi bước tiến nhỏ của trẻ đều là niềm hy vọng lớn của gia đình. Với đội ngũ chuyên môn và chương trình dịch vụ can thiệp sớm trẻ tự kỷ được cá nhân hóa, AutismBS luôn sẵn sàng đồng hành cùng cha mẹ trên hành trình giúp trẻ phát triển giao tiếp, ngôn ngữ và kỹ năng xã hội ngay từ những năm đầu đời.
Nếu cha mẹ đang tìm một tài liệu thực hành dễ áp dụng tại nhà, bộ sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” sẽ là người bạn đồng hành phù hợp. Cha mẹ có thể tham khảo các link báo dưới đây:
