Trẻ không giao tiếp mắt: Khi nào bình thường, khi nào cần đánh giá?
22/06/2026
17
Một trong những câu hỏi mà các chuyên gia tại AutismBS nhận được nhiều nhất từ phụ huynh là: "Con tôi không nhìn vào mắt người khác khi nói chuyện, liệu có phải bị tự kỷ không?"
Nội dung bài viết
Thực tế, không giao tiếp mắt chưa đủ để kết luận trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xuất hiện kéo dài và đi kèm nhiều biểu hiện khác về giao tiếp, ngôn ngữ hoặc hành vi thì đây có thể là một trong những dấu hiệu tự kỷ quan trọng cần được đánh giá sớm.
Can thiệp càng sớm, cơ hội phát triển giao tiếp và ngôn ngữ của trẻ càng cao. Vì vậy, cha mẹ cần hiểu đúng về giao tiếp mắt để không chủ quan nhưng cũng không quá lo lắng.
Giao tiếp mắt là gì?
Giao tiếp mắt (Eye Contact) là khả năng trẻ:
Nhìn vào khuôn mặt người đối diện khi tương tác.
Chuyển ánh nhìn qua lại giữa người và đồ vật.
Duy trì ánh nhìn khi chơi hoặc trò chuyện.
Sử dụng ánh mắt để chia sẻ cảm xúc, thể hiện mong muốn.
Đây là một trong những kỹ năng tiền ngôn ngữ quan trọng nhất, tạo nền tảng cho: phát triển chú ý chung; bắt chước; học ngôn ngữ; tương tác xã hội.
Theo chương trình "10 tuần cùng con bứt phá ngôn ngữ", giao tiếp mắt được xem là nền tảng đầu tiên giúp hình thành hình thức giao tiếp ổn định trước khi trẻ phát triển lời nói.
Không nhìn vào mắt người khác khi nói chuyện, liệu có phải bị tự kỷ không?
Trẻ bao nhiêu tháng bắt đầu biết giao tiếp mắt?
Ở trẻ phát triển điển hình:
0–2 tháng
Nhìn khuôn mặt mẹ khi bú
Nhận ra khuôn mặt quen thuộc
Thích quan sát nét mặt
2–6 tháng
Nnhìn người khi được gọi
Cười đáp lại
Duy trì ánh nhìn vài giây
6–9 tháng
Nhìn theo khi người lớn chỉ tay
Chuyển ánh nhìn giữa người và đồ vật
9–12 tháng
Dùng ánh mắt để "rủ" người khác cùng chơi
Nnhìn để xin giúp đỡ
Chú ý tới biểu cảm của cha mẹ
Sau 12 tháng, giao tiếp mắt ngày càng tự nhiên trong hầu hết các hoạt động hàng ngày.
Khi nào việc ít giao tiếp mắt vẫn có thể bình thường?
Không phải mọi trẻ ít nhìn mắt đều có vấn đề.
Ví dụ:
Trẻ đang buồn ngủ
Trẻ mới thức dậy
Trẻ đang tập trung quan sát đồ chơi
Trẻ nhút nhát với người lạ
Trẻ mệt hoặc đang ốm
Trong các trường hợp này, trẻ vẫn:
Đáp ứng khi gọi tên
Biết cười với bố mẹ
Thích chơi cùng người thân
Biết chia sẻ niềm vui
Đây thường không phải là dấu hiệu đáng lo.
AutismBS xây dựng chương trình dựa trên đánh giá toàn diện từng trẻ.
Khi nào không giao tiếp mắt là dấu hiệu tự kỷ?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá nếu tình trạng này kéo dài và xuất hiện cùng nhiều biểu hiện sau.
Trẻ không nhìn vào mặt người đối diện
Ngay cả khi:
Được gọi tên
Được chơi trò yêu thích
Được bế
Được trò chuyện
Trẻ vẫn tránh ánh mắt hoặc chỉ nhìn rất thoáng qua.
Không nhìn theo khi người lớn chỉ
Ví dụ: "Mẹ chỉ con mèo kìa."
Trẻ không nhìn theo hướng chỉ.
Đây là biểu hiện của khó khăn về chú ý chung, một kỹ năng thường bị ảnh hưởng ở trẻ rối loạn phổ tự kỷ.
Không dùng ánh mắt để thể hiện nhu cầu
Thay vì:
Nhìn mẹ
Chỉ tay
Gọi
Trẻ thường:
Kéo tay người lớn
Tự lấy đồ
Khóc
Ka hét
Điều này cho thấy trẻ chưa sử dụng giao tiếp xã hội để đạt mục đích. Tài liệu hướng dẫn của AutismBS cũng nhấn mạnh rằng nhiều trẻ tự kỷ gặp khó khăn trong việc thể hiện nhu cầu và cần được tạo cơ hội để chủ động giao tiếp.
Không kết hợp ánh mắt với cử chỉ
Ví dụ:
Không nhìn khi đưa đồ
Không nhìn khi xin đồ
Không nhìn khi khoe đồ chơi
Đây là một trong những đặc điểm giao tiếp xã hội thường gặp ở trẻ tự kỷ.
Có thêm các dấu hiệu tự kỷ khác
Không giao tiếp mắt chỉ là một phần trong bức tranh tổng thể.
Cha mẹ cần chú ý nếu trẻ còn có:
Chậm nói
Không chỉ tay
Không chơi giả vờ
Ít đáp lại tên gọi
Ít quan tâm người khác
Thích chơi một mình
Hành vi lặp đi lặp lại
Quá nhạy cảm hoặc tìm kiếm cảm giác mạnh
Danh sách các dấu hiệu cảnh báo sớm của AutismBS cũng nêu bật những biểu hiện như không biết chơi giả vờ, không chỉ tay chia sẻ sự quan tâm, ít quan tâm tới bạn cùng trang lứa và có các hành vi lặp lại.
Tại AutismBS, mỗi trẻ đều được đánh giá phát triển toàn diện.
Không giao tiếp mắt có phải lúc nào cũng là tự kỷ?
Câu trả lời là không.
Biểu hiện này còn có thể gặp ở:
Trẻ chậm phát triển ngôn ngữ
Trẻ lo âu xã hội
Trẻ nhút nhát
Trẻ có khó khăn xử lý giác quan
Trẻ tăng động giảm chú ý (ADHD)
Vì vậy, cha mẹ không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào một biểu hiện duy nhất.
Theo tiêu chuẩn DSM-5, chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ phải dựa trên nhiều nhóm tiêu chí về giao tiếp xã hội và hành vi lặp lại, không chỉ riêng giao tiếp mắt.
Cha mẹ có thể làm gì để tăng giao tiếp mắt cho con?
Nếu trẻ chưa có chẩn đoán nhưng đang gặp khó khăn, cha mẹ có thể tăng cơ hội giao tiếp tự nhiên.
Ngồi ngang tầm mắt
Đây là nguyên tắc đầu tiên trong các chiến lược kích thích ngôn ngữ của AutismBS.
Khi ở cùng tầm mắt, trẻ dễ chú ý hơn và giảm áp lực khi giao tiếp.
Chơi những trò trẻ yêu thích
Thay vì ép trẻ nhìn: thổi bong bóng, ú òa, lăn bóng, cù nhẹ, hát...
Hãy tạo thật nhiều khoảnh khắc vui vẻ để trẻ chủ động nhìn bạn.
Chờ trẻ nhìn rồi mới tiếp tục
Ví dụ:
Giữ món đồ chơi trẻ thích.
Đợi khoảng 3–5 giây.
Ngay khi trẻ nhìn về phía bạn, hãy đưa đồ chơi ngay.
Điều này giúp trẻ hiểu rằng giao tiếp mang lại kết quả tích cực.
Hạn chế yêu cầu "Nhìn mẹ"
Việc nhắc liên tục: "Nhìn mẹ đi!"
Thường khiến trẻ căng thẳng hơn.
Hãy để ánh mắt xuất hiện tự nhiên trong các hoạt động thú vị.
Tăng tương tác thay vì tăng bài học
Theo lộ trình "10 tuần cùng con bứt phá ngôn ngữ", sự kết nối cảm xúc, chơi luân phiên và chú ý chung là nền tảng giúp giao tiếp mắt phát triển tự nhiên trước khi hướng tới ngôn ngữ nói.
Tại AutismBS mỗi trẻ đều được xây dựng mục tiêu cá nhân hóa.
Khi nào nên đưa trẻ đi đánh giá?
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên môn nếu:
9 tháng chưa nhìn theo người khác
12 tháng không đáp ứng tên gọi
12 tháng không chỉ tay
15–18 tháng chưa chơi giả vờ
Ít giao tiếp mắt kéo dài
Chậm nói
Ít tương tác xã hội
Đừng chờ đến khi trẻ 3–4 tuổi mới đi đánh giá.
Não bộ trẻ có khả năng thích nghi rất cao trong những năm đầu đời, vì vậy phát hiện sớm sẽ mở ra nhiều cơ hội phát triển hơn.
AutismBS – Đồng hành cùng gia đình trong hành trình can thiệp sớm
Nếu cha mẹ đang băn khoăn liệu con có đang xuất hiện dấu hiệu tự kỷ, điều quan trọng nhất không phải là tự kết luận, mà là đưa trẻ đến đánh giá bởi đội ngũ có chuyên môn.
Là trung tâm can thiệp uy tín và các rối loạn phát triển theo hướng cá nhân hóa, AutismBS xây dựng chương trình dựa trên đánh giá toàn diện từng trẻ, kết hợp các phương pháp đã được nghiên cứu như ABA, ESDM (Denver), Floortime, TEACCH và PECS, đồng thời phối hợp chặt chẽ với gia đình trong suốt quá trình can thiệp.
Tại AutismBS, mỗi trẻ đều được:
Đánh giá phát triển toàn diện.
Xây dựng mục tiêu cá nhân hóa.
Can thiệp ngôn ngữ, giao tiếp, chú ý và kỹ năng xã hội.
Hướng dẫn cha mẹ thực hành tại nhà để duy trì sự nhất quán.
Chúng tôi tin rằng mỗi đứa trẻ đều có tiềm năng phát triển khi được thấu hiểu, đánh giá đúng và hỗ trợ đúng thời điểm.
Kết luận
Trẻ không giao tiếp mắt không đồng nghĩa chắc chắn mắc tự kỷ, nhưng đây cũng không phải dấu hiệu nên bỏ qua.
Nếu tình trạng này kéo dài và đi kèm các khó khăn về giao tiếp, ngôn ngữ hoặc hành vi, cha mẹ nên cho trẻ được đánh giá càng sớm càng tốt. Phát hiện đúng nguyên nhân sẽ giúp lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp, tạo nền tảng để trẻ phát triển giao tiếp, học tập và hòa nhập tốt hơn trong tương lai.
Nếu cha mẹ đang tìm một tài liệu thực hành dễ áp dụng tại nhà, bộ sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” sẽ là người bạn đồng hành phù hợp. Cha mẹ có thể tham khảo các link báo dưới đây:
