Trẻ giảm chú ý, tăng động do rối loạn cảm giác? 5 dấu hiệu cảnh báo sớm

Không ít phụ huynh chia sẻ rằng:

“Con rất hiếu động, không ngồi yên”,
“Con hay bịt tai, sợ âm thanh”,
“Con thích chạy nhảy liên tục hoặc xoay vòng”…

Đây không chỉ là hành vi đơn thuần – mà có thể là dấu hiệu của rối loạn cảm giác ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng học tập, chú ý và phát triển ngôn ngữ của trẻ.

Rối loạn cảm giác là gì?

Rối loạn cảm giác (Sensory Processing Disorder) là tình trạng hệ thần kinh của trẻ tiếp nhận – xử lý – phản hồi thông tin cảm giác không phù hợp.

Điều này khiến trẻ:

• Phản ứng quá mức hoặc quá ít với môi trường
• Khó kiểm soát hành vi
• Giảm khả năng tập trung và tương tác xã hội

👉 Đặc biệt, tình trạng này thường gặp ở trẻ:

• Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD)
• Trẻ tự kỷ
• Trẻ chậm phát triển ngôn ngữ

Những vấn đề cảm giác phổ biến ở trẻ

Dưới góc nhìn chuyên môn tại AutismBS, các vấn đề cảm giác thường gặp gồm:

Quá nhạy cảm (Hypersensitivity)

Trẻ phản ứng mạnh hơn bình thường với kích thích:

• Bịt tai khi nghe âm thanh lớn
• Sợ ánh sáng, sợ chạm
• Không thích mặc một số loại quần áo
• Dễ cáu gắt khi môi trường thay đổi

👉 Điều này khiến trẻ dễ tránh né giao tiếp và học tập

Kém nhạy cảm (Hyposensitivity)

Ngược lại, một số trẻ lại phản ứng yếu, nên thường:

• Thích chạy nhảy liên tục
• Xoay vòng, đập đồ
• Tìm kiếm cảm giác mạnh
• Không cảm nhận được nguy hiểm

👉 Đây là lý do nhiều trẻ ADHD bị hiểu nhầm là “hiếu động quá mức”

Rối loạn tiền đình (Vestibular)

Liên quan đến khả năng giữ thăng bằng:

• Hay vấp ngã
• Sợ leo trèo hoặc ngược lại, trèo rất nhiều
• Khó ngồi yên

👉 Ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng học tập và tập trung

Rối loạn cảm giác sâu (Proprioception)

Trẻ gặp khó khăn trong việc nhận biết cơ thể:

• Cầm nắm yếu
• Điều chỉnh lực kém (quá mạnh hoặc quá nhẹ)
• Khó phối hợp tay – mắt

Khó điều hòa cảm giác

Đây là vấn đề cốt lõi:

• Trẻ dễ mất kiểm soát cảm xúc
• Khó chuyển đổi hoạt động
• Dễ “bùng nổ hành vi”

👉 Đây chính là nguyên nhân sâu xa của giảm chú ý và hành vi tăng động

Vì sao rối loạn cảm giác ảnh hưởng đến chú ý và ngôn ngữ?

Nhiều nghiên cứu trong giáo dục đặc biệt cho thấy:

👉 Não bộ chỉ có thể học khi trạng thái cảm giác được điều hòa

Khi trẻ:

• Quá kích thích → não bị “quá tải”
• Thiếu kích thích → não không đủ “tỉnh táo”

Kết quả:

• Trẻ không tập trung
• Không duy trì tương tác
• Không phát triển ngôn ngữ hiệu quả

💡 Vì vậy, muốn dạy trẻ nói, học hay tương tác → cần điều hòa cảm giác trước

Sai lầm phổ biến của phụ huynh

Rất nhiều gia đình hiện nay mắc phải các sai lầm:

❌ Cho trẻ vận động tự do nhưng không có mục tiêu
❌ Ép trẻ ngồi học khi chưa ổn định cảm giác
❌ Không hiểu hành vi của trẻ xuất phát từ hệ thần kinh

Điều này khiến:

• Trẻ càng mất kiểm soát
• Can thiệp kém hiệu quả
• Lãng phí thời gian vàng

Giải pháp can thiệp hiệu quả tại trung tâm can thiệp uy tín

Một trung tâm can thiệp uy tín không chỉ dạy trẻ học mà phải:

✔ Đánh giá cảm giác toàn diện

• Xác định trẻ thuộc nhóm quá nhạy hay kém nhạy
• Phân tích hệ thần kinh nền

✔ Cá nhân hóa chương trình

• Không áp dụng một phương pháp cho tất cả
• Thiết kế riêng theo từng trẻ

✔ Kết hợp vận động – cảm giác – ngôn ngữ

• Hoạt động thô có mục tiêu
• Gắn với giao tiếp thực tế

✔ Can thiệp 1-1 chuyên sâu

• Điều chỉnh liên tục theo phản ứng của trẻ
• Tăng tương tác thật

Điểm khác biệt tại AutismBS

Tại AutismBS, chúng tôi không xem rối loạn cảm giác là vấn đề phụ – mà là nền tảng cốt lõi của toàn bộ chương trình can thiệp.

Hệ thống can thiệp tích hợp

• Cảm giác – vận động – ngôn ngữ trong cùng 1 phiên
• Không tách rời từng kỹ năng

Lộ trình rõ ràng

• Giai đoạn 1: Điều hòa cảm giác
• Giai đoạn 2: Tăng chú ý
• Giai đoạn 3: Kích hoạt tương tác
• Giai đoạn 4: Phát triển ngôn ngữ

Can thiệp 1-1 cá nhân hóa

• Mỗi trẻ là một lộ trình riêng
• Điều chỉnh theo từng buổi học

Đồng hành cùng phụ huynh

• Hướng dẫn áp dụng tại nhà
• Tối ưu hiệu quả ngoài giờ học

👉 Đây chính là lý do AutismBS được nhiều gia đình lựa chọn là trung tâm can thiệp uy tín trong lĩnh vực giáo dục đặc biệt.

Khi nào phụ huynh nên cho trẻ đánh giá cảm giác?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá khi:

• Trẻ tăng động, khó kiểm soát hành vi
• Trẻ chậm nói kèm ít tương tác
• Trẻ có phản ứng bất thường với âm thanh, ánh sáng
• Trẻ không tập trung hoặc không ngồi học được

👉 Can thiệp càng sớm – hiệu quả càng cao

Kết luận

Rối loạn cảm giác không chỉ là vấn đề “cảm nhận”, mà là gốc rễ ảnh hưởng đến chú ý, hành vi và ngôn ngữ của trẻ.

Với trẻ rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), tự kỷ hay chậm nói, việc hiểu đúng và can thiệp đúng cảm giác sẽ giúp:

• Trẻ ổn định hành vi
• Tăng khả năng tập trung
• Phát triển ngôn ngữ tự nhiên
• Cải thiện tương tác xã hội

💡 Điều quan trọng nhất không phải là “dạy nhiều hơn” – mà là can thiệp đúng nền tảng

Tham khảo thêm: Các mốc phát triển ngôn ngữ quan trọng ba mẹ không thể bỏ qua trước khi can thiệp

Nếu cha mẹ đang tìm một tài liệu thực hành dễ áp dụng tại nhà, bộ sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” sẽ là người bạn đồng hành phù hợp. Cha mẹ có thể tham khảo các link báo dưới đây: 

• Báo phụ nữ Việt Nam: Cha mẹ - nhà trị liệu đầu tiên và quan trọng nhất của trẻ tự kỷ
• Báo lao động trẻ: Cẩm nang giúp cha mẹ trở thành nhà trị liệu đầu tiên của trẻ tự kỷ 
• Báo giáo dục và thời đại: Lộ trình đồng hành với trẻ tự kỷ chậm nói tại nhà