Tại sao ở nhà trẻ cư xử khác với ở trường? Góc nhìn chuyên gia can thiệp phát triển

Không ít phụ huynh chia sẻ một tình huống quen thuộc:

Ở nhà, trẻ có thể không nghe lời, cáu gắt, ít giao tiếp
Nhưng khi đến trường hoặc trung tâm, trẻ lại hợp tác tốt, làm theo yêu cầu, thậm chí tiến bộ rõ rệt

Điều này khiến nhiều cha mẹ bối rối: “Có phải con chỉ ‘ngoan giả’ ở ngoài?” hay “Mình đang làm sai điều gì ở nhà?”

Sự khác biệt môi trường: yếu tố quyết định hành vi

Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ có rối loạn phát triển, rất nhạy cảm với môi trường.

Ở trường / trung tâm

• Có cấu trúc rõ ràng (giờ học, giờ chơi, quy tắc cụ thể)
• Có người hướng dẫn chuyên môn, biết cách đưa yêu cầu phù hợp
• Ít yếu tố gây xao nhãng
• Trẻ được củng cố hành vi tích cực liên tục

Ở nhà

• Môi trường linh hoạt, thiếu cấu trúc
• Người thân thường chiều theo nhu cầu của trẻ
• Trẻ dễ bị phân tán (TV, điện thoại, đồ chơi…)
• Phản ứng của người lớn không nhất quán

Kết quả: Trẻ sẽ hành xử khác nhau tùy theo mức độ kiểm soát và kỳ vọng của môi trường.

Trẻ “phân biệt người” – điều hoàn toàn tự nhiên

Nhiều phụ huynh nhận xét: “Con chỉ nghe cô, không nghe mẹ”

Thực tế, trẻ không “phân biệt” theo nghĩa tiêu cực, mà đang:

• Học cách phản ứng với từng người
• Nhận ra ai là người đặt giới hạn rõ ràng
• Ai là người dễ thỏa hiệp hơn

Tại trung tâm can thiệp uy tín, giáo viên:

• Giữ nguyên tắc nhất quán
• Biết cách thiết lập yêu cầu – chờ phản hồi – củng cố hành vi

Trong khi đó, ở nhà:

• Cha mẹ dễ nhượng bộ khi trẻ khóc hoặc ăn vạ
• Điều này vô tình củng cố hành vi chưa phù hợp

Thiếu kỹ năng tổng quát hóa (Generalization)

Đây là vấn đề rất điển hình ở trẻ:

• Tự kỷ
• ADHD
• Chậm nói

Trẻ có thể:

• Làm tốt một kỹ năng ở lớp
• Nhưng không áp dụng được ở nhà

Ví dụ:

• Ở lớp: trẻ biết gọi “mẹ ơi”
• Ở nhà: vẫn kéo tay, không nói

Lý do: Trẻ chưa học được cách áp dụng kỹ năng trong nhiều bối cảnh khác nhau

Theo các chương trình can thiệp chuẩn (như ESDM), việc phát triển kỹ năng cần:

• Thực hành ở nhiều môi trường
• Có sự phối hợp chặt chẽ giữa chuyên gia và gia đình

Khác biệt trong cách dạy và tương tác

Tại các trung tâm can thiệp chuyên sâu như AutismBS, trẻ được:

• Dạy theo lộ trình cá nhân hóa 1-1
• Phát triển đồng thời:
• Ngôn ngữ
• Nhận thức
• Tương tác xã hội
• Áp dụng kỹ thuật chuyên môn:
• Gợi ý (prompt)
• Củng cố hành vi
• Chia nhỏ mục tiêu

Trong khi đó, ở nhà:

• Cha mẹ thường dạy theo cảm tính
• Thiếu chiến lược cụ thể
• Dễ bỏ qua “thời điểm vàng” để dạy trẻ

Yếu tố cảm xúc và mối quan hệ

Một sự thật quan trọng:

Trẻ thường bộc lộ cảm xúc thật nhất với người thân

Điều này có nghĩa:

• Ở nhà, trẻ cảm thấy an toàn → dễ “xả” cảm xúc
• Ở lớp, trẻ có xu hướng “kiểm soát” hành vi tốt hơn

Đặc biệt với trẻ ADHD hoặc tăng động:

• Khả năng tự điều chỉnh còn yếu
• Dễ bùng nổ hành vi ở môi trường quen thuộc

Vấn đề xử lý giác quan

Nhiều trẻ rối loạn phát triển gặp khó khăn về:

• Âm thanh
• Ánh sáng
• Tiếp xúc

Hệ giác quan của trẻ có thể phản ứng quá mức hoặc kém nhạy

👉 Điều này khiến:

• Ở môi trường có kiểm soát (trung tâm): trẻ ổn định hơn
• Ở nhà: dễ bị kích thích → hành vi khó kiểm soát

Giải pháp cho phụ huynh: Làm sao để trẻ nhất quán hành vi?

1. Tạo môi trường có cấu trúc tại nhà

• Thiết lập lịch sinh hoạt rõ ràng
• Giảm yếu tố gây xao nhãng
• Duy trì nguyên tắc nhất quán

2. Học cách tương tác đúng với trẻ

• Không chiều theo hành vi tiêu cực
• Tăng cường khen ngợi hành vi đúng
• Sử dụng hướng dẫn ngắn gọn, rõ ràng

3. Phối hợp chặt chẽ với trung tâm

• Học lại phương pháp từ giáo viên
• Áp dụng tại nhà
• Theo dõi tiến bộ của trẻ

4. Can thiệp càng sớm càng tốt

Nghiên cứu và thực tiễn đều chỉ ra:

Can thiệp sớm giúp cải thiện mạnh mẽ khả năng:

• Ngôn ngữ
• Tương tác
• Hành vi

Vì sao nên lựa chọn AutismBS – Trung tâm can thiệp uy tín?

Khác biệt của AutismBS không chỉ nằm ở phương pháp, mà ở triết lý can thiệp toàn diện và cá nhân hóa:

🔹 Can thiệp 1-1 chuyên sâu

• Lộ trình riêng cho từng trẻ
• Đánh giá định kỳ và điều chỉnh mục tiêu

🔹 Ứng dụng phương pháp khoa học

• ESDM, ABA, trị liệu ngôn ngữ
• Kết hợp phát triển:
• Nhận thức
• Ngôn ngữ
• Hành vi
• Kỹ năng xã hội

🔹 Đồng hành cùng phụ huynh

• Hướng dẫn cha mẹ thực hành tại nhà
• Đảm bảo trẻ không chỉ tiến bộ ở lớp mà cả trong cuộc sống

🔹 Đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm

• Hiểu sâu về trẻ tự kỷ, ADHD, chậm nói
• Thấu cảm và kiên nhẫn với từng trường hợp

Kết luận

Việc trẻ cư xử khác nhau giữa ở nhà và ở trường không phải là vấn đề, mà là tín hiệu quan trọng cho thấy:

Trẻ hoàn toàn có khả năng học và thay đổi
Điều cần thiết là đúng phương pháp và sự nhất quán

Nếu bạn đang lo lắng về hành vi, ngôn ngữ hoặc sự phát triển của con, đừng chần chừ.

💡 Hãy lựa chọn một trung tâm can thiệp uy tín như AutismBS để được đánh giá và đồng hành đúng cách – bởi mỗi ngày can thiệp sớm là một cơ hội quý giá cho tương lai của trẻ.

Tham khảo thêm: Tầm quan trọng giữa liên kết từ vựng và trải nghiệm thực tế của trẻ – Chìa khóa phát triển ngôn ngữ bền vững

Nếu cha mẹ đang tìm một tài liệu thực hành dễ áp dụng tại nhà, bộ sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” sẽ là người bạn đồng hành phù hợp. Cha mẹ có thể tham khảo các link báo dưới đây: 

• Báo phụ nữ Việt Nam: Cha mẹ - nhà trị liệu đầu tiên và quan trọng nhất của trẻ tự kỷ
• Báo lao động trẻ: Cẩm nang giúp cha mẹ trở thành nhà trị liệu đầu tiên của trẻ tự kỷ 
• Báo giáo dục và thời đại: Lộ trình đồng hành với trẻ tự kỷ chậm nói tại nhà