Vì sao trẻ không giao tiếp mắt? Những nguyên nhân cha mẹ không nên bỏ qua
01/07/2026
43
Trẻ không giao tiếp mắt có phải dấu hiệu tự kỷ? Tìm hiểu nguyên nhân, cách phân biệt và thời điểm cần can thiệp sớm từ chuyên gia AutismBS.
Nội dung bài viết
Một trong những điều khiến nhiều cha mẹ lo lắng nhất khi nuôi con nhỏ là bé rất ít nhìn vào mắt người đối diện. Có trẻ chỉ mải mê nhìn đồ vật, có trẻ quay đi khi được gọi tên, cũng có trẻ chỉ nhìn thoáng qua rồi lại tránh ánh mắt của người lớn.
Nhiều phụ huynh băn khoăn:
"Con không nhìn mắt có phải bị tự kỷ không?"
"Có phải bé chỉ đang chậm nói?"
"Liệu đây có phải một trong những dấu hiệu tự kỷ?"
Thực tế, không giao tiếp mắt không đồng nghĩa chắc chắn với tự kỷ, nhưng đây là một dấu hiệu quan trọng cần được quan sát, đặc biệt nếu đi kèm những khó khăn khác về giao tiếp và tương tác xã hội.
Giao tiếp mắt quan trọng như thế nào?
Ngay từ những tháng đầu đời, trẻ bình thường đã bắt đầu:
Nhìn vào khuôn mặt cha mẹ.
Theo dõi ánh mắt của người chăm sóc.
Mỉm cười khi được nhìn.
Luân phiên nhìn người và đồ vật.
Đây chính là nền tảng đầu tiên của: phát triển ngôn ngữ, chú ý chung, bắt chước, học hỏi, kết nối cảm xúc.
Trong chương trình "10 tuần cùng con bứt phá ngôn ngữ", AutismBS xem giao tiếp mắt là một trong những kỹ năng tiền đề quan trọng để xây dựng giao tiếp hiệu quả, bởi trẻ học ngôn ngữ thông qua sự kết nối với người khác chứ không chỉ qua việc nghe lời nói.
Vì sao trẻ không giao tiếp mắt? Những nguyên nhân cha mẹ không nên bỏ qua.
Đây là nguyên nhân thường gặp ở trẻ có rối loạn phát triển.
Khi trẻ chưa nhận thấy người khác là "đối tượng giao tiếp", trẻ sẽ: ít nhìn mặt người, không chia sẻ sự thích thú, không chỉ cho người khác xem đồ vật, không nhìn theo khi cha mẹ chỉ.
Theo DSM-5, khiếm khuyết trong giao tiếp bằng mắt và các hành vi giao tiếp không lời là một trong những tiêu chí quan trọng của rối loạn phổ tự kỷ.
Trẻ quá tập trung vào đồ vật
Có nhiều trẻ: chỉ thích bánh xe, mê quạt quay, nhìn đồ vật rất lâu, ít chú ý đến con người.
Não bộ của trẻ dành nhiều nguồn lực để xử lý các kích thích từ đồ vật hơn là giao tiếp xã hội. Khi đó, việc nhìn vào mắt người khác trở nên ít hấp dẫn hơn.
Khó khăn về xử lý giác quan
Một số trẻ rất nhạy cảm với: ánh sáng, khuôn mặt, khoảng cách gần, tiếng nói.
Với các trẻ này, nhìn trực tiếp vào mắt người đối diện có thể khiến trẻ khó chịu hoặc quá tải giác quan. Điều này khá phổ biến ở một số trẻ rối loạn phổ tự kỷ.
Chậm phát triển giao tiếp
Không phải mọi trẻ ít giao tiếp mắt đều mắc tự kỷ.
Một số trẻ chậm phát triển ngôn ngữ cũng: ít nhìn người. ít chủ động giao tiếp, chưa biết luân phiên trong trò chơi. Khi ngôn ngữ và tương tác được cải thiện, khả năng giao tiếp mắt cũng tăng lên.
Trẻ chưa được tạo nhiều cơ hội tương tác
Ngày nay, nhiều trẻ: xem điện thoại nhiều, chơi một mình, ít được trò chuyện, ít chơi tương tác với người lớn. Điều này làm giảm cơ hội hình thành giao tiếp mắt.
Trong nhiều trường hợp, chỉ cần thay đổi môi trường và tăng thời gian chơi cùng cha mẹ, trẻ đã có những tiến bộ đáng kể. Việc duy trì các tương tác chất lượng hằng ngày là nền tảng quan trọng cho sự phát triển ngôn ngữ.
Không giao tiếp mắt có phải dấu hiệu tự kỷ?
Câu trả lời là: Có thể, nhưng không thể kết luận chỉ dựa vào một biểu hiện duy nhất.
Cha mẹ cần quan sát thêm nếu trẻ đồng thời có các biểu hiện sau:
Không đáp ứng khi gọi tên.
Không chỉ tay để chia sẻ.
Không nhìn theo khi người lớn chỉ.
Ít chơi giả vờ.
Chơi lặp đi lặp lại.
Không thích chơi với bạn.
Chậm nói hoặc mất ngôn ngữ.
Có hành vi vẫy tay, xoay đồ vật hoặc nhìn chằm chằm vào vật chuyển động.
Đây đều là những dấu hiệu tự kỷ cần được đánh giá sớm bởi chuyên gia.
Tạo ra những tình huống khiến trẻ muốn nhìn.
Cha mẹ có thể làm gì để tăng giao tiếp mắt?
Thay vì liên tục yêu cầu: "Nhìn mẹ đi!"
Cha mẹ nên tạo ra những tình huống khiến trẻ muốn nhìn. Một số hoạt động hiệu quả:
Ngồi ngang tầm mắt
Đây là nguyên tắc đầu tiên trong các chiến lược kích thích ngôn ngữ của AutismBS.
Khi cha mẹ ở ngang tầm, trẻ sẽ dễ chú ý đến khuôn mặt hơn.
Chơi các trò luân phiên
Ví dụ: ú òa, lăn bóng, thổi bong bóng, cù nhẹ, hát có động tác
Những trò chơi này giúp trẻ học cách nhìn người để chờ đến lượt và chia sẻ niềm vui.
Chờ trẻ chủ động
Sau khi làm mẫu hoặc tạo tình huống hấp dẫn, hãy dừng lại vài giây để trẻ có thời gian xử lý và phản hồi thay vì nhắc liên tục.
Hạn chế thời gian màn hình
Thời gian tương tác trực tiếp với cha mẹ luôn có giá trị hơn việc trẻ tiếp xúc thụ động với thiết bị điện tử trong giai đoạn phát triển sớm.
Khi nào cần đưa trẻ đi đánh giá?
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên môn nếu:
12 tháng chưa có giao tiếp mắt ổn định.
Không nhìn khi được gọi tên.
Không chỉ tay chia sẻ.
Không có chú ý chung.
Chậm nói.
Có nhiều biểu hiện nghi ngờ tự kỷ.
Việc đánh giá sớm không phải để "gắn nhãn" cho trẻ, mà nhằm xác định đúng khó khăn và xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp.
AutismBS sẵn sàng đồng hành bằng các chương trình đánh giá, can thiệp cá nhân hóa.
AutismBS – Đồng hành cùng cha mẹ trong hành trình can thiệp sớm
Tại AutismBS, mỗi trẻ đều được đánh giá toàn diện về: giao tiếp. ngôn ngữ, chú ý, tương tác xã hội, hành vi, kỹ năng chơi.
Từ kết quả đánh giá, đội ngũ chuyên môn sẽ xây dựng lộ trình cá nhân hóa dựa trên các phương pháp can thiệp có cơ sở khoa học như ESDM, ABA, Floortime, TEACCH và PECS. AutismBS hiện cung cấp dịch vụ can thiệp sớm trẻ tự kỷ, trẻ chậm nói và trẻ ADHD với định hướng cá nhân hóa, phối hợp chặt chẽ cùng gia đình để tối ưu hiệu quả.
Điều quan trọng nhất, cha mẹ luôn được xem là người đồng hành trung tâm trong quá trình phát triển của con. Mỗi ngày chỉ cần 20–30 phút tương tác chất lượng, đúng phương pháp và duy trì đều đặn cũng có thể tạo nên những thay đổi tích cực cho trẻ.
Kết luận
Không giao tiếp mắt không phải lúc nào cũng là tự kỷ, nhưng đây là một tín hiệu phát triển quan trọng mà cha mẹ không nên bỏ qua. Nếu trẻ đồng thời có nhiều dấu hiệu tự kỷ như chậm nói, ít tương tác, không chỉ tay, không đáp ứng tên gọi hoặc chơi lặp đi lặp lại, hãy chủ động đưa trẻ đi đánh giá càng sớm càng tốt. Can thiệp đúng thời điểm sẽ giúp trẻ có thêm cơ hội phát triển ngôn ngữ, kỹ năng xã hội và khả năng hòa nhập.
Nếu ba mẹ đang tìm kiếm một địa chỉ uy tín với dịch vụ can thiệp sớm trẻ tự kỷ, AutismBS sẵn sàng đồng hành bằng các chương trình đánh giá, can thiệp cá nhân hóa và hướng dẫn thực hành tại nhà, giúp gia đình và trẻ cùng tiến bộ trên hành trình phát triển.
Nếu cha mẹ đang tìm một tài liệu thực hành dễ áp dụng tại nhà, bộ sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” sẽ là người bạn đồng hành phù hợp. Cha mẹ có thể tham khảo các link báo dưới đây:
