Vì sao dạy trẻ bắt chước là bước đầu tiên trong can thiệp sớm?
17/07/2026
5
Tìm hiểu vì sao kỹ năng bắt chước là nền tảng của giao tiếp và ngôn ngữ ở trẻ tự kỷ. Khám phá vai trò của can thiệp 1-1 và dịch vụ can thiệp sớm trẻ tự kỷ tại AutismBS.
Nội dung bài viết
Vì sao dạy trẻ bắt chước là bước đầu tiên trong can thiệp sớm?
"Tại sao con không làm theo khi mình hướng dẫn?"
"Vì sao mình làm mẫu rất nhiều nhưng con vẫn không học được?"
Đây là những băn khoăn phổ biến của nhiều phụ huynh có con chậm nói, tự kỷ hoặc gặp khó khăn trong phát triển.
Thực tế, trước khi một đứa trẻ có thể nói, hiểu, chơi, học tập hay giao tiếp, trẻ cần có một kỹ năng nền tảng vô cùng quan trọng: bắt chước.
Chính vì vậy, trong hầu hết các chương trình dịch vụ can thiệp sớm trẻ tự kỷ trên thế giới như ESDM, ABA hay Floortime, kỹ năng bắt chước luôn được xây dựng đầu tiên trước khi phát triển ngôn ngữ và nhận thức.
Vậy vì sao bắt chước lại quan trọng đến vậy?
Vì sao dạy trẻ bắt chước là bước đầu tiên trong can thiệp sớm?
Bắt chước là gì?
Bắt chước là khả năng quan sát hành động, âm thanh hoặc lời nói của người khác rồi thực hiện lại.
Ngay từ những tháng đầu đời, trẻ phát triển bình thường đã bắt đầu học bằng cách:
Cười theo mẹ.
Vẫy tay chào.
Vỗ tay.
Bắt chước tiếng động vật.
Làm theo các trò chơi đơn giản.
Thông qua quá trình đó, trẻ dần học được:
Giao tiếp.
Ngôn ngữ.
Kỹ năng xã hội.
Cách chơi.
Cách học hỏi từ người khác.
Có thể nói, bắt chước chính là "cánh cửa đầu tiên" mở ra mọi quá trình học tập của trẻ.
Vì sao trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong kỹ năng bắt chước?
Một trong những đặc điểm phổ biến của trẻ rối loạn phổ tự kỷ là hạn chế về:
Chú ý chung.
Giao tiếp mắt.
Tương tác xã hội.
Quan sát người khác.
Khi trẻ không chú ý đến người đối diện, trẻ cũng sẽ khó học thông qua việc quan sát và bắt chước.
Điều này khiến trẻ gặp khó khăn trong rất nhiều lĩnh vực:
Không biết chơi theo mẫu.
Khó học kỹ năng mới.
Chậm phát triển ngôn ngữ.
Ít tương tác với người khác.
Khó hòa nhập môi trường học tập.
Theo chương trình can thiệp của AutismBS, kỹ năng bắt chước luôn được xem là một trong những lĩnh vực cốt lõi cần phát triển song song với giao tiếp và tương tác xã hội trong giai đoạn đầu can thiệp.
Bắt chước chính là "cánh cửa đầu tiên" mở ra mọi quá trình học tập của trẻ.
Bắt chước là nền tảng của ngôn ngữ
Nhiều phụ huynh mong muốn con học nói thật nhanh.
Nhưng trên thực tế, trẻ không thể nói nếu chưa biết bắt chước.
Trong lộ trình "10 tuần cùng con bứt phá ngôn ngữ", AutismBS nhấn mạnh:
Bắt chước là phản xạ tự nhiên hình thành rất sớm và là một trong những phương tiện đầu tiên giúp trẻ phát triển ngôn ngữ cũng như hành vi xã hội.
Quá trình phát triển lời nói thường diễn ra theo trình tự:
Quan sát → Bắt chước hành động → Bắt chước âm thanh → Bắt chước từ → Nói chủ động.
Nếu bỏ qua bước bắt chước, trẻ sẽ gặp nhiều khó khăn khi học phát âm và sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp.
Bắt chước giúp trẻ học mọi kỹ năng trong cuộc sống
Không chỉ hỗ trợ ngôn ngữ, kỹ năng bắt chước còn giúp trẻ học:
Kỹ năng giao tiếp
Trẻ học cách:
Nhìn vào người đối diện.
Luân phiên trong tương tác.
Chia sẻ cảm xúc.
Bắt chước nét mặt.
Hiểu biểu cảm của người khác.
Đây là nền tảng của giao tiếp xã hội.
Kỹ năng chơi
Một đứa trẻ sẽ không biết chơi nếu không biết quan sát và làm theo người khác.
Ví dụ:
Xếp hình.
Cho búp bê ăn.
Đẩy ô tô.
Xây nhà.
Chơi đóng vai.
Tất cả đều bắt đầu bằng việc trẻ nhìn người lớn làm mẫu rồi thực hiện lại.
Theo tài liệu chuyên môn của AutismBS, kỹ năng chơi phát triển từ chơi chức năng, chơi kết hợp đến chơi biểu tượng (chơi giả vờ), và ở mỗi giai đoạn, khả năng bắt chước đều đóng vai trò trung tâm.
Học kỹ năng tự lập
Các hoạt động như:
Rửa tay.
Đánh răng.
Mặc quần áo.
Cất đồ chơi.
Đều được hình thành thông qua việc:
Quan sát → Bắt chước → Lặp lại → Thành thói quen.
Ở mỗi giai đoạn, khả năng bắt chước đều đóng vai trò trung tâm.
Vì sao can thiệp sớm luôn bắt đầu bằng bắt chước?
Não bộ trẻ nhỏ có khả năng học mạnh nhất thông qua trải nghiệm trực tiếp.
Khi trẻ biết bắt chước, trẻ sẽ:
Học nhanh hơn.
Chủ động hơn.
Tiếp thu kiến thức tự nhiên hơn.
Tăng động lực giao tiếp.
Trong tài liệu "10 tuần cùng con bứt phá ngôn ngữ", AutismBS dành trọn tuần 4 để phát triển kỹ năng bắt chước. Chương trình nhấn mạnh rằng trẻ cần được luyện tập từ những hành động đơn giản, tăng dần độ khó và kết hợp trong các trò chơi để việc học diễn ra tự nhiên, vui vẻ và hiệu quả.
Cha mẹ có thể luyện bắt chước cho trẻ tại nhà như thế nào?
Cha mẹ không cần những bài học phức tạp. Hãy bắt đầu bằng những hoạt động gần gũi:
Bắt chước hành động
Vỗ tay.
Gõ bàn.
Đưa tay lên đầu.
Chạm mũi.
Thổi bong bóng.
Bắt chước âm thanh
A...
Ô...
Bò...
Meo...
Bum...
Bốp...
Bắt chước trò chơi
Ú òa.
Đẩy xe.
Xếp cốc.
Thả bóng.
Lăn bóng qua lại.
Điều quan trọng là luôn tạo không khí vui vẻ, không ép buộc và khen ngợi ngay khi trẻ có phản hồi.
Can thiệp 1-1 thường là lựa chọn phù hợp để xây dựng nền tảng trước khi tham gia các hoạt động nhóm.
Can thiệp 1-1 là gì?
Khi tìm hiểu các chương trình hỗ trợ trẻ tự kỷ, nhiều phụ huynh sẽ bắt gặp thuật ngữ can thiệp 1-1.
Can thiệp 1-1 là hình thức một chuyên viên làm việc trực tiếp với một trẻ trong suốt buổi học. Khác với lớp nhóm, mô hình này giúp:
Cá nhân hóa mục tiêu theo khả năng của từng trẻ.
Điều chỉnh tốc độ học phù hợp.
Theo dõi sát từng phản ứng của trẻ.
Tăng thời gian tương tác và cơ hội luyện tập.
Dễ dàng xây dựng các kỹ năng nền tảng như giao tiếp mắt, chú ý chung và bắt chước.
Đối với trẻ mới bắt đầu can thiệp, đặc biệt là trẻ còn hạn chế giao tiếp, kỹ năng bắt chước hoặc ngôn ngữ, can thiệp 1-1 thường là lựa chọn phù hợp để xây dựng nền tảng trước khi tham gia các hoạt động nhóm.
Dịch vụ can thiệp sớm trẻ tự kỷ tại AutismBS có gì khác biệt?
Đánh giá đúng – Can thiệp cá nhân hóa – Đồng hành cùng gia đình.
Mỗi trẻ đều được xây dựng mục tiêu riêng theo các lĩnh vực:
Giao tiếp.
Tương tác xã hội.
Bắt chước.
Chú ý chung.
Kỹ năng chơi.
Ngôn ngữ tiếp nhận.
Ngôn ngữ biểu đạt.
Nhận thức.
Hành vi thích nghi.
Các mục tiêu này được triển khai thông qua hình thức can thiệp 1-1, kết hợp với hướng dẫn phụ huynh thực hành tại nhà để trẻ có cơ hội luyện tập liên tục trong cuộc sống hằng ngày. Điều này giúp tăng tính nhất quán và thúc đẩy tiến bộ bền vững.
Cha mẹ cần trở thành người đồng hành kiên trì và nhất quán với con.
Vai trò của cha mẹ trong việc dạy trẻ bắt chước
Không ai có nhiều cơ hội dạy trẻ hơn cha mẹ. Mỗi ngày đều có hàng trăm khoảnh khắc để luyện tập:
Khi ăn.
Khi tắm.
Khi thay quần áo.
Khi đi siêu thị.
Khi đọc sách.
Khi chơi cùng con.
Theo AutismBS, chính những tương tác ngắn nhưng lặp lại mỗi ngày mới là yếu tố giúp trẻ hình thành kỹ năng bắt chước và phát triển ngôn ngữ một cách tự nhiên. Cha mẹ không cần trở thành chuyên gia, nhưng cần trở thành người đồng hành kiên trì và nhất quán với con.
Kết luận
Bắt chước không chỉ là một kỹ năng đơn lẻ mà là nền móng của toàn bộ quá trình học tập và phát triển.
Một đứa trẻ biết bắt chước sẽ có nhiều cơ hội phát triển ngôn ngữ, giao tiếp, kỹ năng xã hội và khả năng hòa nhập hơn.
Nếu con đang gặp khó khăn trong giao tiếp, chậm nói hoặc có dấu hiệu rối loạn phổ tự kỷ, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá sớm và lựa chọn dịch vụ can thiệp sớm trẻ tự kỷ phù hợp.
Tại AutismBS, các chương trình can thiệp 1-1 được xây dựng dựa trên từng mức độ phát triển của trẻ, tập trung vào các kỹ năng nền tảng như bắt chước, chú ý chung và giao tiếp. Đây chính là những "viên gạch đầu tiên" giúp trẻ từng bước mở ra cánh cửa học tập, ngôn ngữ và hòa nhập trong tương lai.
Nếu cha mẹ đang tìm một tài liệu thực hành dễ áp dụng tại nhà, bộ sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” sẽ là người bạn đồng hành phù hợp. Cha mẹ có thể tham khảo các link báo dưới đây:
