Trẻ 18 tháng chưa nói: Cha mẹ cần làm gì để hỗ trợ con phát triển ngôn ngữ?

Trẻ 18 tháng chưa nói có đáng lo không?

Trẻ 18 tháng chưa nói là vấn đề khiến nhiều cha mẹ lo lắng. Một số trẻ có thể hiểu lời người lớn, biết chỉ tay, kéo tay cha mẹ để thể hiện nhu cầu nhưng chưa sử dụng được nhiều từ có nghĩa. Một số trẻ khác lại ít phản ứng khi được gọi tên, ít giao tiếp bằng cử chỉ hoặc chưa chủ động tương tác với mọi người.

Vậy trẻ 18 tháng chưa nói có phải là dấu hiệu của tự kỷ hay không?

Câu trả lời là chưa thể kết luận chỉ dựa vào việc trẻ chưa nói. Chậm nói có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau, chẳng hạn như khó khăn về ngôn ngữ biểu đạt, khả năng nghe, giao tiếp xã hội hoặc những khác biệt trong phát triển tổng thể.

Theo mốc phát triển của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), ở 18 tháng, phần lớn trẻ (ít nhất 75%) đã thử nói ít nhất 3 từ ngoài “mama” hoặc “dada”, đồng thời có thể làm theo yêu cầu một bước mà không cần người lớn dùng cử chỉ hướng dẫn.

Đây là mốc phát triển để cha mẹ theo dõi, không phải tiêu chuẩn chẩn đoán. Mỗi trẻ có tốc độ phát triển khác nhau, nhưng nếu trẻ chưa đạt mốc này, cha mẹ nên trao đổi với chuyên gia thay vì chỉ tiếp tục chờ đợi.

Điều quan trọng: Không nên chỉ quan sát trẻ nói được bao nhiêu từ. Cha mẹ cần chú ý cả khả năng hiểu lời nói, sử dụng cử chỉ, tương tác, chơi và thể hiện nhu cầu của trẻ.

Những dấu hiệu cha mẹ cần chú ý khi trẻ 18 tháng chưa nói

Khi trẻ chưa có hoặc có rất ít từ có nghĩa, cha mẹ nên quan sát thêm những biểu hiện trong giao tiếp và sinh hoạt hằng ngày.

Trẻ ít sử dụng từ có nghĩa

Một số biểu hiện cần theo dõi:

• Trẻ chưa nói được những từ đơn giản có ý nghĩa như “bà”, “mẹ”, “ăn”, “đi”.
• Trẻ ít bắt chước âm thanh hoặc từ ngữ người lớn nói.
• Trẻ chủ yếu phát ra âm thanh nhưng chưa sử dụng từ để giao tiếp.
• Trẻ ít chủ động dùng âm thanh, từ ngữ hoặc cử chỉ để thể hiện mong muốn.

Cha mẹ cần phân biệt giữa việc trẻ chưa phát âm rõ và việc trẻ chưa sử dụng từ có ý nghĩa. Đây là hai vấn đề không hoàn toàn giống nhau.

Trẻ khó hiểu lời nói đơn giản

Khả năng hiểu ngôn ngữ là một phần quan trọng trong quá trình phát triển giao tiếp.

Cha mẹ có thể quan sát:

• Trẻ có hiểu những yêu cầu quen thuộc như “đưa mẹ”, “lại đây” hay không?
• Trẻ có nhận biết tên những đồ vật quen thuộc không?
• Trẻ có phản ứng phù hợp khi người lớn nói trong tình huống quen thuộc không?
• Trẻ có thể làm theo yêu cầu đơn giản mà không cần người lớn chỉ tay hoặc làm mẫu không?

Không phải trẻ nào chưa làm được một yêu cầu cũng có nghĩa là trẻ gặp rối loạn ngôn ngữ. Cần xem xét khả năng nghe hiểu, bối cảnh giao tiếp và mức độ phát triển chung.

Trẻ ít sử dụng cử chỉ để giao tiếp

Trước khi nói thành lời, trẻ thường sử dụng nhiều cách khác nhau để thể hiện nhu cầu.

Cha mẹ nên chú ý nếu trẻ:

• Ít chỉ tay để yêu cầu hoặc chia sẻ sự chú ý.
• Ít đưa đồ vật cho người lớn xem.
• Ít vẫy tay chào, lắc đầu hoặc gật đầu.
• Chủ yếu kéo tay người lớn đến đồ vật mà chưa phối hợp với các cách giao tiếp khác.

Cử chỉ là một phần quan trọng của giao tiếp. Vì vậy, khi quan sát trẻ, không nên chỉ tập trung vào lời nói.

Trẻ ít tương tác và chia sẻ sự chú ý

Một số biểu hiện cần được quan sát trong sinh hoạt hằng ngày:

• Trẻ ít chủ động tham gia trò chơi qua lại với người lớn.
• Trẻ ít chia sẻ sự chú ý về đồ vật hoặc sự việc thú vị.
• Trẻ ít bắt chước hành động đơn giản.
• Trẻ ít phản ứng hoặc ít tìm cách tương tác trong những tình huống quen thuộc.

Những biểu hiện này có thể xuất hiện ở trẻ có khó khăn trong giao tiếp xã hội, trong đó có trẻ rối loạn phổ tự kỷ. Tuy nhiên, không một dấu hiệu đơn lẻ nào đủ để xác định trẻ có tự kỷ.

Trẻ mất đi kỹ năng đã từng có

Đây là dấu hiệu đặc biệt cần lưu ý.

Nếu trẻ từng biết nói một số từ, từng sử dụng cử chỉ hoặc có những kỹ năng giao tiếp nhưng sau đó mất đi, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá chuyên môn sớm.

Không nên chờ đợi xem trẻ có tự lấy lại kỹ năng hay không.

Trẻ 18 tháng chưa nói có phải bị tự kỷ không?

Đây là câu hỏi phổ biến của nhiều gia đình khi nhận thấy con chậm nói.

Chậm nói không đồng nghĩa với tự kỷ. Trẻ có thể gặp khó khăn về ngôn ngữ biểu đạt nhưng vẫn có khả năng tương tác xã hội, chia sẻ sự chú ý và sử dụng cử chỉ tương đối phù hợp.

Trong khi đó, rối loạn phổ tự kỷ là một tình trạng phát triển thần kinh được đặc trưng bởi những khác biệt dai dẳng trong giao tiếp và tương tác xã hội, đi kèm với các kiểu hành vi, sở thích hoặc hoạt động hạn chế, lặp lại.

Phân biệt một số biểu hiện cần quan sát

Nội dung	Trẻ chậm ngôn ngữ biểu đạt	Trẻ có biểu hiện cần đánh giá tự kỷ
Lời nói	Có thể nói ít từ hoặc chưa nói	Có thể chậm nói, không nói hoặc có cách sử dụng ngôn ngữ khác biệt
Hiểu lời nói	Có thể hiểu tương đối tốt dù nói ít	Khả năng hiểu và đáp ứng giao tiếp có thể khác biệt
Cử chỉ	Có thể dùng chỉ tay, vẫy tay, đưa đồ vật để giao tiếp	Có thể hạn chế hoặc sử dụng cử chỉ khác biệt
Tương tác	Có thể chủ động tìm người khác để chia sẻ, chơi và tương tác	Có thể gặp khó khăn trong tương tác qua lại và chia sẻ sự chú ý
Hành vi, sở thích	Không nhất thiết có hành vi lặp lại hoặc sở thích hạn hẹp	Có thể có hành vi lặp lại, sở thích hạn hẹp hoặc phản ứng cảm giác khác biệt

Bảng trên chỉ giúp cha mẹ định hướng quan sát, không phải công cụ chẩn đoán hay phân biệt chính xác hai nhóm trẻ.

Để đánh giá đầy đủ, chuyên gia cần xem xét lịch sử phát triển, khả năng giao tiếp, ngôn ngữ tiếp nhận và biểu đạt, tương tác xã hội, hành vi và các lĩnh vực phát triển khác.

Nguyên nhân nào có thể khiến trẻ 18 tháng chưa nói?

Không có một nguyên nhân duy nhất giải thích tất cả trường hợp trẻ chậm nói. Một số yếu tố cần được xem xét gồm:

Khó khăn trong phát triển ngôn ngữ

Trẻ có thể gặp khó khăn trong việc hiểu ngôn ngữ, diễn đạt bằng lời hoặc phối hợp các kỹ năng giao tiếp.

Một số trẻ hiểu được nhiều điều nhưng chưa thể sử dụng từ ngữ để thể hiện mong muốn. Ngược lại, có trẻ vừa gặp khó khăn trong hiểu lời nói vừa gặp khó khăn trong diễn đạt.

Vấn đề về thính lực

Khả năng nghe có vai trò quan trọng trong quá trình trẻ tiếp nhận và học ngôn ngữ.

Một số trẻ vẫn phản ứng với tiếng động lớn nhưng có thể gặp khó khăn khi nghe âm thanh lời nói hoặc phân biệt các âm thanh khác nhau.

Vì vậy, khi trẻ chậm nói, đánh giá thính lực là một bước cần thiết. Cha mẹ không nên tự kết luận rằng trẻ nghe bình thường chỉ vì trẻ vẫn quay đầu khi có tiếng động.

Khác biệt trong phát triển thần kinh

Chậm nói có thể xuất hiện cùng với những khác biệt phát triển khác, trong đó có rối loạn phổ tự kỷ hoặc một số rối loạn phát triển thần kinh.

Nếu trẻ có thêm biểu hiện hạn chế tương tác, ít chia sẻ sự chú ý, ít sử dụng cử chỉ hoặc có hành vi lặp lại, cha mẹ nên trao đổi với chuyên gia để được đánh giá toàn diện.

Những yếu tố khác trong quá trình phát triển

Tiền sử sinh non, tiền sử gia đình có người gặp khó khăn về ngôn ngữ và một số yếu tố sức khỏe có thể liên quan đến nguy cơ chậm phát triển ngôn ngữ.

Tuy nhiên, những yếu tố này không tự động xác định nguyên nhân và không thể dùng riêng lẻ để kết luận về tình trạng của trẻ.

Cha mẹ cũng không nên tự trách mình hoặc quy toàn bộ nguyên nhân chậm nói cho một yếu tố đơn lẻ như việc sử dụng thiết bị điện tử.

Cha mẹ nên làm gì khi trẻ 18 tháng chưa nói?

Khi nhận thấy con chưa nói hoặc có rất ít từ có nghĩa, cha mẹ nên thực hiện đồng thời hai hướng: tìm hiểu nguyên nhân và tăng cơ hội giao tiếp cho trẻ trong cuộc sống hằng ngày.

Đưa trẻ đi đánh giá phát triển sớm

Cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia phát triển trẻ em để được đánh giá các lĩnh vực:

• Ngôn ngữ tiếp nhận: trẻ hiểu lời nói và yêu cầu như thế nào?
• Ngôn ngữ biểu đạt: trẻ sử dụng âm thanh, từ ngữ và cử chỉ ra sao?
• Giao tiếp xã hội: trẻ có chủ động tương tác, chia sẻ sự chú ý không?
• Khả năng chơi và bắt chước.
• Các kỹ năng vận động, nhận thức và thích ứng.
• Lịch sử phát triển và những thay đổi trong hành vi của trẻ.

Theo khuyến nghị của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), trẻ cần được sàng lọc phát triển ở các mốc phù hợp, trong đó có 18 tháng; sàng lọc chuyên biệt về tự kỷ được khuyến nghị ở 18 và 24 tháng.

Nếu phát hiện trẻ có khó khăn phát triển, gia đình nên được hướng dẫn các dịch vụ hỗ trợ phù hợp. Không cần chờ có kết luận chẩn đoán tự kỷ mới bắt đầu hỗ trợ những khó khăn giao tiếp đã được nhận diện.

Kiểm tra thính lực cho trẻ

Đánh giá thính lực giúp xác định liệu trẻ có gặp khó khăn trong tiếp nhận âm thanh lời nói hay không.

Đây là bước quan trọng trong quá trình tìm hiểu nguyên nhân chậm nói, kể cả khi trẻ vẫn phản ứng với một số âm thanh trong môi trường.

Tăng tương tác trực tiếp với trẻ

Cha mẹ có thể tận dụng những hoạt động quen thuộc để tạo cơ hội giao tiếp:

• Khi cho trẻ ăn, gọi tên món ăn và mô tả hành động.
• Khi tắm, gọi tên các bộ phận cơ thể và đồ vật.
• Khi chơi, tạo những lượt chơi qua lại.
• Khi đi dạo, cùng trẻ quan sát và gọi tên những sự vật xung quanh.

Điều quan trọng không phải là dạy trẻ nói liên tục, mà là tạo ra những tình huống giao tiếp tự nhiên, vui vẻ và có ý nghĩa.

Không ép trẻ nói hoặc bắt trẻ lặp lại liên tục

Một số cha mẹ thường xuyên yêu cầu trẻ nói theo, chẳng hạn: “Nói đi”, “Nói mẹ”, “Nói quả bóng”.

Nếu trẻ chưa sẵn sàng, việc lặp lại yêu cầu có thể khiến hoạt động giao tiếp trở nên căng thẳng.

Thay vì ép trẻ nói, người lớn nên làm mẫu từ ngữ trong tình huống thực tế, chờ trẻ phản hồi và ghi nhận mọi hình thức giao tiếp phù hợp.

7 hoạt động cha mẹ có thể thực hiện tại nhà để hỗ trợ trẻ phát triển ngôn ngữ

Các hoạt động dưới đây không thay thế đánh giá hoặc can thiệp chuyên môn. Đây là những cách tạo thêm cơ hội giao tiếp trong sinh hoạt hằng ngày.

Hoạt động 1: Chơi trò lựa chọn

Mục tiêu: Tạo cơ hội để trẻ thể hiện nhu cầu.

Cách thực hiện:

1. Đưa cho trẻ xem hai món đồ trẻ yêu thích, ví dụ bóng và ô tô.
2. Gọi tên từng món đồ một cách ngắn gọn.
3. Chờ trẻ nhìn, chỉ tay, với tay hoặc sử dụng âm thanh để lựa chọn.
4. Đáp lại lựa chọn của trẻ bằng cách đưa món đồ và nói mẫu: “Bóng!”, “Con chọn bóng”.

Không cần yêu cầu trẻ phải nói thành lời mới được nhận món đồ.

Hoạt động 2: Chơi bóng luân phiên

Mục tiêu: Tăng khả năng chú ý và tương tác qua lại.

Cách thực hiện:

1. Ngồi đối diện trẻ.
2. Lăn bóng về phía trẻ.
3. Chờ trẻ lăn bóng lại hoặc có phản ứng.
4. Nói những từ ngắn như “Lăn bóng”, “Đến lượt con”, “Đến lượt mẹ”.

Hãy bắt đầu với những lượt chơi ngắn, phù hợp với khả năng chú ý của trẻ.

Hoạt động 3: Đọc sách tranh cùng con

Mục tiêu: Tăng cơ hội tiếp xúc với từ ngữ và chia sẻ sự chú ý.

Cách thực hiện:

1. Chọn sách có hình ảnh lớn, quen thuộc.
2. Chỉ vào hình và gọi tên: “Con mèo”, “Quả chuối”, “Ô tô”.
3. Dừng lại để trẻ quan sát, chỉ tay hoặc phát âm.
4. Mở rộng lời nói của trẻ bằng những câu ngắn.

Không cần đọc hết nội dung sách. Hãy ưu tiên tương tác giữa cha mẹ và trẻ.

Hoạt động 4: Bắt chước âm thanh và hành động

Mục tiêu: Khuyến khích trẻ tham gia vào hoạt động giao tiếp.

Cha mẹ có thể bắt chước tiếng động vật, tiếng xe hoặc hành động của trẻ.

Ví dụ:

• Trẻ đẩy ô tô, cha mẹ nói “Vù vù”.
• Trẻ gõ trống, cha mẹ gõ theo.
• Trẻ vỗ tay, cha mẹ vỗ tay cùng trẻ.

Sau đó, cha mẹ có thể tạo thêm một hành động mới để khuyến khích trẻ bắt chước lại.

Hoạt động 5: Tận dụng giờ ăn để giao tiếp

Mục tiêu: Tăng khả năng hiểu và thể hiện nhu cầu trong tình huống thực tế.

Ví dụ:

• “Ăn chuối nhé.”
• “Uống nước.”
• “Thêm nữa không?”
• “Xong rồi.”

Cha mẹ nên kết hợp lời nói với hành động và đồ vật thật để trẻ dễ hiểu.

Hoạt động 6: Chơi giả vờ đơn giản

Mục tiêu: Tạo cơ hội phát triển khả năng bắt chước, chơi và tương tác.

Một số trò chơi có thể thực hiện:

• Cho búp bê ăn.
• Cho thú bông uống nước.
• Giả vờ gọi điện thoại.
• Cho ô tô vào gara.

Người lớn có thể làm mẫu, sau đó chờ trẻ tham gia theo cách riêng của mình.

Hoạt động 7: Chờ đợi và phản hồi theo tín hiệu của trẻ

Mục tiêu: Giúp trẻ có thời gian chủ động giao tiếp.

Ví dụ, khi trẻ muốn lấy một món đồ:

1. Đặt món đồ trong tầm nhìn của trẻ.
2. Chờ một khoảng thời gian phù hợp.
3. Quan sát trẻ có nhìn, chỉ tay, phát âm hoặc đưa tay về phía món đồ không.
4. Đáp lại tín hiệu đó bằng lời nói ngắn gọn và hành động phù hợp.

Hãy coi ánh mắt, cử chỉ, âm thanh và hành động có chủ đích đều là những cách trẻ có thể giao tiếp.

Khi nào cần đưa trẻ 18 tháng chưa nói đi gặp chuyên gia?

Cha mẹ nên chủ động trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia nếu trẻ có một hoặc nhiều biểu hiện sau:

• Chưa thử nói được ít nhất 3 từ ngoài “mama” hoặc “dada” ở mốc 18 tháng.
• Chưa làm theo yêu cầu một bước trong tình huống quen thuộc.
• Ít sử dụng cử chỉ để thể hiện nhu cầu hoặc chia sẻ.
• Ít chủ động tương tác và chia sẻ sự chú ý.
• Có biểu hiện nghi ngờ khó khăn về thính lực.
• Có nhiều lĩnh vực phát triển cùng gặp khó khăn.
• Mất đi những từ hoặc kỹ năng giao tiếp đã từng có.

Đặc biệt, nếu trẻ có biểu hiện mất kỹ năng đã từng đạt được, gia đình cần đưa trẻ đi đánh giá chuyên môn sớm.

Cha mẹ không cần chờ đến khi trẻ 2 tuổi mới tìm kiếm hỗ trợ. Việc đánh giá sớm giúp xác định trẻ đang cần hỗ trợ ở lĩnh vực nào và xây dựng kế hoạch phù hợp.

Trẻ 18 tháng chưa nói có cần can thiệp không?

Không phải mọi trẻ 18 tháng chưa nói đều cần cùng một chương trình can thiệp. Việc lựa chọn hình thức hỗ trợ cần dựa trên kết quả đánh giá và nhu cầu cụ thể của từng trẻ.

Một số hướng hỗ trợ có thể được chuyên gia cân nhắc:

Hỗ trợ phát triển ngôn ngữ và giao tiếp

Tập trung vào:

• Tăng khả năng hiểu lời nói.
• Phát triển cách thể hiện nhu cầu.
• Tăng sử dụng cử chỉ và các hình thức giao tiếp.
• Khuyến khích trẻ chủ động tương tác.
• Phát triển từ ngữ trong các tình huống có ý nghĩa.

Hướng dẫn cha mẹ thực hành tại nhà

Cha mẹ là những người thường xuyên tương tác với trẻ. Vì vậy, hướng dẫn cha mẹ cách tạo cơ hội giao tiếp trong sinh hoạt hằng ngày có thể là một phần quan trọng của kế hoạch hỗ trợ.

Các chiến lược thường được sử dụng gồm:

• Làm theo sự chú ý và hứng thú của trẻ.
• Tạo cơ hội giao tiếp tự nhiên.
• Làm mẫu từ ngữ ngắn gọn.
• Mở rộng cách trẻ thể hiện thông điệp.
• Chờ đợi và phản hồi phù hợp.
• Tổ chức các hoạt động chơi qua lại.

Can thiệp cá nhân hóa khi trẻ có khó khăn phát triển

Nếu trẻ được xác định có khó khăn ở nhiều lĩnh vực hoặc có biểu hiện phù hợp với rối loạn phổ tự kỷ, chuyên gia có thể cân nhắc các phương pháp hỗ trợ dựa trên nhu cầu của trẻ.

Các hướng tiếp cận như can thiệp hành vi, can thiệp phát triển tự nhiên, hỗ trợ giao tiếp xã hội hoặc sử dụng giao tiếp tăng cường và thay thế (AAC) có thể được xem xét tùy trường hợp.

Không có một phương pháp duy nhất phù hợp với tất cả trẻ. Mục tiêu cần được xây dựng dựa trên khả năng hiện tại, nhu cầu giao tiếp và mức độ tham gia của trẻ trong cuộc sống hằng ngày.

Những sai lầm cha mẹ nên tránh khi trẻ 18 tháng chưa nói

Sai lầm 1: Chờ trẻ tự nói vì nghĩ “con trai thường nói muộn”

Giới tính hoặc kinh nghiệm của một trẻ khác không đủ để dự đoán sự phát triển ngôn ngữ của con mình.

Nếu trẻ chưa đạt mốc phát triển, cha mẹ nên trao đổi với chuyên gia thay vì chỉ chờ đợi.

Sai lầm 2: Chỉ quan tâm trẻ nói được bao nhiêu từ

Một trẻ có thể nói được vài từ nhưng vẫn gặp khó khăn trong giao tiếp xã hội. Ngược lại, trẻ chưa nói thành lời vẫn có thể sử dụng cử chỉ, âm thanh và hành động để thể hiện nhu cầu.

Cần đánh giá toàn diện khả năng giao tiếp, không chỉ đếm số từ.

Sai lầm 3: Bắt trẻ nói bằng mọi cách

Không nên ép trẻ lặp lại từ ngữ liên tục, bắt trẻ giao tiếp bằng mắt hoặc chỉ đáp ứng nhu cầu khi trẻ nói được thành lời.

Hãy ghi nhận và đáp lại các hình thức giao tiếp phù hợp mà trẻ đang sử dụng.

Sai lầm 4: Tự kết luận trẻ bị tự kỷ

Chậm nói có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng phát triển khác nhau. Cha mẹ không nên tự chẩn đoán dựa trên một vài dấu hiệu hoặc các video trên mạng.

Sai lầm 5: Chỉ tìm cách dạy nói mà bỏ qua đánh giá thính lực và phát triển

Nếu chưa hiểu rõ nguyên nhân và nhu cầu của trẻ, việc lựa chọn hoạt động hỗ trợ có thể chưa phù hợp.

Đánh giá phát triển và thính lực giúp gia đình có cơ sở xây dựng hướng hỗ trợ tốt hơn.

AutismBS đồng hành cùng cha mẹ khi trẻ có khó khăn về ngôn ngữ

Tại AutismBS, việc hỗ trợ trẻ có khó khăn trong phát triển ngôn ngữ cần bắt đầu từ việc tìm hiểu khả năng hiện tại, nhu cầu giao tiếp và đặc điểm phát triển của từng trẻ.

Thay vì chỉ đặt mục tiêu trẻ phải nói được nhiều từ, quá trình hỗ trợ cần quan tâm đến những kỹ năng nền tảng:

• Trẻ có hiểu lời nói và yêu cầu đơn giản không?
• Trẻ có biết thể hiện nhu cầu bằng cử chỉ, âm thanh hoặc hành động không?
• Trẻ có chủ động tương tác với người khác không?
• Trẻ có biết bắt chước và tham gia trò chơi qua lại không?
• Trẻ có thể sử dụng những kỹ năng đã học trong sinh hoạt hằng ngày không?

Từ kết quả đánh giá, kế hoạch hỗ trợ cần được xây dựng phù hợp với từng trẻ, có mục tiêu cụ thể và được theo dõi tiến trình.

Bên cạnh hoạt động tại trung tâm, cha mẹ cũng cần được hướng dẫn cách tương tác và tạo cơ hội giao tiếp cho con trong những tình huống quen thuộc tại nhà.

AutismBS hướng tới việc đồng hành cùng gia đình trên hành trình hiểu con, hỗ trợ con giao tiếp và phát triển những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống.

Nếu cha mẹ nhận thấy trẻ 18 tháng chưa nói hoặc có những biểu hiện đáng lưu ý về giao tiếp, hãy chủ động tìm kiếm đánh giá chuyên môn. Hỗ trợ đúng nhu cầu và đúng thời điểm quan trọng hơn việc chờ trẻ tự nói hoặc chạy theo một phương pháp duy nhất.

Câu hỏi thường gặp về trẻ 18 tháng chưa nói

Trẻ 18 tháng chưa nói có phải bị tự kỷ không?

Không thể kết luận trẻ bị tự kỷ chỉ vì chưa nói. Cần đánh giá thêm khả năng giao tiếp xã hội, cử chỉ, chia sẻ sự chú ý, hành vi, sở thích và các lĩnh vực phát triển khác.

Trẻ 18 tháng chỉ biết nói “ba”, “mẹ” có bình thường không?

Ở mốc 18 tháng, CDC ghi nhận phần lớn trẻ đã thử nói ít nhất 3 từ ngoài “mama” hoặc “dada”. Nếu trẻ chỉ nói được “ba”, “mẹ” hoặc chưa có thêm từ có nghĩa, cha mẹ nên trao đổi với chuyên gia để đánh giá ngôn ngữ và phát triển.

Trẻ 18 tháng hiểu nhưng không nói có đáng lo không?

Khả năng hiểu lời nói tốt là một thông tin hữu ích, nhưng không đủ để kết luận trẻ không có khó khăn phát triển. Cha mẹ vẫn nên theo dõi khả năng sử dụng cử chỉ, tương tác, bắt chước, chơi và ngôn ngữ biểu đạt.

Có nên cho trẻ 18 tháng học nói ngay không?

Nếu trẻ có dấu hiệu chậm phát triển ngôn ngữ, cha mẹ nên tìm kiếm đánh giá sớm. Hình thức hỗ trợ có thể bao gồm hướng dẫn cha mẹ, hoạt động phát triển giao tiếp và can thiệp ngôn ngữ phù hợp với nhu cầu của trẻ.

Cho trẻ xem video dạy nói có giúp trẻ biết nói nhanh hơn không?

Video có thể cung cấp hình ảnh và âm thanh nhưng không thay thế được tương tác hai chiều giữa trẻ và người chăm sóc. Cha mẹ nên ưu tiên chơi, trò chuyện, đọc sách và phản hồi theo tín hiệu giao tiếp của trẻ.

Có cần chờ đến 2 tuổi mới đưa trẻ đi đánh giá chậm nói không?

Không. Nếu trẻ chưa đạt các mốc phát triển hoặc cha mẹ có lo ngại, nên trao đổi với chuyên gia ngay. Việc đánh giá và hỗ trợ phù hợp không cần chờ đến khi trẻ đủ 2 tuổi.

Tìm hiểu thêm: Can thiệp 1-1 giá bao nhiêu? Chi phí tại AutismBS và những điều cha mẹ cần biết

---

Tài liệu tham khảo

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Important Milestones: Your Baby By Eighteen Months. https://www.cdc.gov/act-early/milestones/18-months.html
• Lipkin, P. H., & Macias, M. M. (2020). Promoting Optimal Development: Identifying Infants and Young Children With Developmental Disorders Through Developmental Surveillance and Screening. Pediatrics, 145(1), e20193449. DOI: https://doi.org/10.1542/peds.2019-3449
• American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Late Language Emergence. https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/late-language-emergence/
• American Academy of Pediatrics. (2023). Hearing Assessment in Infants, Children, and Adolescents: Recommendations Beyond Neonatal Screening. Pediatrics, 152(3), e2023063288. DOI: https://doi.org/10.1542/peds.2023-063288
• Carson, L., Baker, E., & Munro, N. (2022). A Systematic Review of Interventions for Late Talkers: Intervention Outcomes, Moderators, and Mediators. American Journal of Speech-Language Pathology, 31(6), 2861–2874. DOI: https://doi.org/10.1044/2022_AJSLP-21-00168
• Roberts, M. Y., & Kaiser, A. P. (2015). Early Intervention for Toddlers With Language Delays: A Randomized Controlled Trial. Pediatrics, 135(4), 686–693. DOI: https://doi.org/10.1542/peds.2014-2134
• NICE. Autism spectrum disorder in under 19s: recognition, referral and diagnosis (CG128). https://www.nice.org.uk/guidance/cg128