Vì sao trẻ tự kỷ thích lặp lại một hành động nhiều lần? Góc nhìn từ chuyên gia can thiệp sớm

Trong quá trình đồng hành cùng hàng trăm phụ huynh, một trong những câu hỏi chúng tôi nhận được nhiều nhất là:

“Vì sao con cứ lặp đi lặp lại một hành động? Có phải con bị nặng không?”

Hành vi lặp lại ở trẻ tự kỷ là gì?

Hành vi lặp lại (Repetitive behaviors) là một trong những tiêu chí quan trọng trong chẩn đoán theo DSM-5.

Một số biểu hiện thường gặp:

• Xoay bánh xe, xoay đồ vật liên tục
• Xếp đồ chơi theo hàng, theo màu
• Lặp lại lời nói (echolalia)
• Xem đi xem lại một video
• Nhảy, vẫy tay, quay vòng cơ thể

👉 Điều quan trọng:

Đây không phải hành vi “xấu” mà là cách trẻ đang “tự điều chỉnh” thế giới của mình.

Vì sao trẻ tự kỷ thích lặp lại hành động?

Dưới góc nhìn chuyên môn, có 4 nguyên nhân chính:

Trẻ tìm kiếm cảm giác an toàn

Thế giới xung quanh với trẻ tự kỷ thường:

• Khó hiểu
• Khó dự đoán
• Gây căng thẳng

👉 Việc lặp lại giúp trẻ:

• Tạo sự quen thuộc
• Giảm lo âu
• Cảm thấy kiểm soát được môi trường

Khác biệt trong xử lý giác quan

Nhiều trẻ có rối loạn xử lý giác quan:

• Có trẻ quá nhạy cảm (sợ tiếng ồn, ánh sáng)
• Có trẻ kém nhạy cảm (cần kích thích mạnh hơn)

👉 Hành vi lặp lại giúp trẻ:

• Tự kích thích (self-stimulation)
• Hoặc tự điều chỉnh cảm giác

Ví dụ:

• Quay vòng → kích thích tiền đình
• Xoay đồ → kích thích thị giác

Trẻ chưa biết cách chơi và giao tiếp

Ở trẻ phát triển điển hình:

• Chơi = tương tác + sáng tạo

Nhưng ở trẻ tự kỷ:

• Chơi thường mang tính lặp lại – đơn giản – ít linh hoạt

👉 Điều này không phải do trẻ “không muốn chơi”, mà là: trẻ chưa được dạy cách chơi đúng cách

Khó khăn trong ngôn ngữ và biểu đạt

Khi trẻ:

• Không nói được
• Không thể hiện được nhu cầu

👉 Trẻ sẽ dùng hành vi thay thế

→ Lặp lại để:

• Giải tỏa cảm xúc
• Thu hút sự chú ý

Cha mẹ có nên ngăn cản hành vi này không?

Câu trả lời là: KHÔNG nên cấm hoàn toàn

Sai lầm phổ biến:

• La mắng
• Ngăn chặn ngay lập tức
• Ép trẻ “ngừng lại”

👉 Điều này có thể khiến:

• Trẻ căng thẳng hơn
• Tăng hành vi tiêu cực

Cách xử lý đúng: Biến hành vi lặp lại thành cơ hội học

Tại AutismBS, chúng tôi không “loại bỏ hành vi”, mà chuyển hóa hành vi thành công cụ can thiệp.

Bước 1: Quan sát – không phán xét

Hãy tự hỏi:

• Trẻ lặp lại khi nào?
• Trong hoàn cảnh nào?
• Có liên quan đến cảm xúc không?

Bước 2: Tham gia cùng trẻ

👉 Thay vì ngăn cản:

Hãy “bước vào thế giới của con”

Ví dụ:

• Trẻ xoay bánh xe → bạn cùng xoay
• Trẻ xếp hàng → bạn xếp cùng

➡️ Đây là nguyên tắc quan trọng trong các phương pháp hiện đại như Floortime, ESDM.

Bước 3: Mở rộng hành vi

Sau khi trẻ chấp nhận bạn:

Thêm yếu tố mới:

• “Cho mẹ 1 cái nhé”
• “Xếp cao hơn nhé”

Tạo tương tác qua lại

👉 Từ lặp lại → chuyển thành giao tiếp

Bước 4: Dạy kỹ năng thay thế

Ví dụ:

• Thay vì la hét → dạy trẻ “con muốn”
• Thay vì lặp lại → dạy trò chơi mới

Khi nào cần can thiệp chuyên sâu?

Cha mẹ nên cân nhắc dịch vụ can thiệp sớm trẻ tự kỷ khi:

• Hành vi lặp lại quá nhiều (chiếm phần lớn thời gian)
• Trẻ không có tương tác xã hội
• Chậm nói hoặc không nói
• Có dấu hiệu kèm theo (tăng động, khó kiểm soát cảm xúc)

👉 Can thiệp sớm trước 3–5 tuổi giúp:

• Tăng khả năng giao tiếp
• Giảm hành vi không phù hợp
• Cải thiện khả năng học tập

Vì sao lựa chọn AutismBS là trung tâm can thiệp uy tín?

Giữa rất nhiều lựa chọn hiện nay, AutismBS tập trung vào chất lượng can thiệp thực sự, không chạy theo số lượng.

Cá nhân hóa chương trình cho từng trẻ

• Không áp dụng 1 phương pháp cho tất cả
• Kết hợp: ABA – ESDM – Floortime
• Dựa trên đánh giá phát triển chi tiết

Can thiệp dựa trên chơi và tương tác tự nhiên

• Không ép trẻ học máy móc
• Tăng động lực nội tại
• Giúp trẻ học trong môi trường gần gũi

Đồng hành cùng phụ huynh

• Hướng dẫn cha mẹ thực hành tại nhà
• Xây dựng lộ trình rõ ràng
• Theo dõi tiến trình liên tục

👉 Đây là yếu tố tạo nên sự khác biệt lớn so với nhiều nơi chỉ tập trung dạy trẻ tại trung tâm.

Đội ngũ chuyên môn sâu về phát triển trẻ

• Hiểu rõ từng giai đoạn phát triển
• Kinh nghiệm thực tế với nhiều dạng trẻ khác nhau
• Luôn cập nhật phương pháp khoa học mới

Thông điệp dành cho cha mẹ

Hành vi lặp lại không phải là “vấn đề cần loại bỏ” mà là cánh cửa để hiểu con

Khi cha mẹ:

• Hiểu đúng
• Đồng hành đúng
• Can thiệp đúng thời điểm

👉 Trẻ hoàn toàn có thể:

• Tăng tương tác
• Phát triển ngôn ngữ
• Hòa nhập tốt hơn

Kết luận

Nếu bạn đang lo lắng về hành vi lặp lại của con, hãy nhớ rằng:

👉 Mỗi hành vi đều có ý nghĩa
👉 Mỗi đứa trẻ đều có cách phát triển riêng

Điều quan trọng nhất không phải là “ngăn con lại” mà là giúp con phát triển từ chính những gì con đang có

Tham khảo thêm: Phân Biệt Chậm Nói Sinh Lý Và Chậm Nói Bệnh Lý Ở Trẻ – Phụ Huynh Cần Biết Sớm

Nếu cha mẹ đang tìm một tài liệu thực hành dễ áp dụng tại nhà, bộ sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” sẽ là người bạn đồng hành phù hợp. Cha mẹ có thể tham khảo các link báo dưới đây: 

• Báo phụ nữ Việt Nam: Cha mẹ - nhà trị liệu đầu tiên và quan trọng nhất của trẻ tự kỷ
• Báo lao động trẻ: Cẩm nang giúp cha mẹ trở thành nhà trị liệu đầu tiên của trẻ tự kỷ 
• Báo giáo dục và thời đại: Lộ trình đồng hành với trẻ tự kỷ chậm nói tại nhà