Trẻ ít chơi với bạn: Tính cách hay dấu hiệu rối loạn phát triển?
09/07/2026
8
Trẻ thích chơi một mình có phải tự kỷ? Tìm hiểu cách phân biệt tính cách hướng nội với dấu hiệu rối loạn phát triển và thời điểm cần đưa trẻ đi đánh giá.
Nội dung bài viết
"Tại sao con luôn thích chơi một mình?"
"Con đi học nhưng không chủ động chơi với các bạn."
"Liệu đây chỉ là tính cách hay là dấu hiệu của tự kỷ?"
Đây là những băn khoăn rất thường gặp của nhiều bậc cha mẹ khi quan sát con trong những năm đầu đời. Thực tế, không phải trẻ nào thích chơi một mình cũng gặp vấn đề về phát triển. Có những trẻ có tính cách trầm lặng, cần nhiều thời gian để làm quen với môi trường mới hoặc đơn giản là thích những hoạt động cá nhân.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc trẻ ít chơi với bạn có thể là một trong những dấu hiệu sớm của rối loạn phát triển, đặc biệt là rối loạn phổ tự kỷ (ASD) hoặc những khó khăn về giao tiếp xã hội. Điều quan trọng là cha mẹ cần quan sát toàn diện thay vì chỉ dựa vào một biểu hiện đơn lẻ.
Trẻ ít chơi với bạn: Tính cách hay dấu hiệu rối loạn phát triển?
Trẻ thích chơi một mình có phải là điều bất thường?
Câu trả lời là không hẳn.
Mỗi trẻ đều có cá tính riêng. Có trẻ rất năng động, thích hòa nhập với đám đông, trong khi cũng có trẻ thích dành thời gian cho các trò chơi cá nhân như xếp hình, đọc sách, tô màu hoặc lắp ghép.
Nếu trẻ vẫn:
Chủ động giao tiếp với người thân.
Biết chia sẻ niềm vui với cha mẹ.
Có giao tiếp mắt tốt.
Biết thay phiên khi chơi.
Dễ dàng kết bạn khi cảm thấy thoải mái.
Thì việc thích chơi một mình có thể chỉ phản ánh tính cách của trẻ chứ chưa phải là dấu hiệu của rối loạn phát triển.
Khi nào việc ít chơi với bạn trở thành dấu hiệu đáng lưu ý?
Cha mẹ nên chú ý hơn nếu trẻ không chỉ ít chơi với bạn mà còn xuất hiện nhiều biểu hiện khác như:
Không chủ động bắt chuyện với bạn cùng tuổi.
Ít hoặc không giao tiếp mắt.
Không biết chia sẻ đồ chơi.
Không thích tham gia trò chơi nhóm.
Không hiểu luật chơi đơn giản.
Không biết chờ đến lượt.
Thường chỉ chơi theo một cách lặp đi lặp lại.
Không quan tâm khi bạn khác gọi tên hoặc rủ chơi.
Nếu các biểu hiện này kéo dài và ảnh hưởng đến khả năng hòa nhập của trẻ, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên môn để được đánh giá.
Việc thích chơi một mình có thể chỉ phản ánh tính cách của trẻ chứ chưa phải là dấu hiệu của rối loạn phát triển.
Phân biệt trẻ hướng nội và trẻ có khó khăn trong phát triển
Trẻ có tính cách hướng nội
Trẻ hướng nội thường:
Thích chơi với một vài người quen.
Có khả năng giao tiếp khi cảm thấy an toàn.
Biết chia sẻ cảm xúc.
Hiểu quy tắc xã hội.
Có thể kết bạn dù cần nhiều thời gian hơn.
Điểm quan trọng là trẻ vẫn có nhu cầu kết nối với người khác.
Trẻ có dấu hiệu rối loạn phát triển
Ở một số trẻ rối loạn phổ tự kỷ hoặc khó khăn về giao tiếp xã hội, việc ít chơi với bạn thường đi kèm:
Không biết cách bắt đầu cuộc trò chuyện.
Không hiểu cảm xúc của người khác.
Ít chia sẻ sở thích.
Không chỉ tay để chia sẻ điều mình thích.
Không tham gia trò chơi tưởng tượng.
Chỉ tập trung vào sở thích rất hẹp.
Khó thích nghi khi thay đổi hoạt động.
Điều cần quan sát không phải là trẻ chơi một mình, mà là trẻ có khả năng tương tác với người khác hay không.
Vai trò của kỹ năng chơi trong sự phát triển của trẻ
Chơi không chỉ giúp trẻ giải trí mà còn là "ngôn ngữ" để trẻ học hỏi và phát triển. Thông qua hoạt động chơi, trẻ rèn luyện:
Kỹ năng giao tiếp.
Kỹ năng chia sẻ.
Khả năng chờ đợi.
Giải quyết vấn đề.
Tư duy sáng tạo.
Kiểm soát cảm xúc.
Hợp tác với người khác.
Chính vì vậy, nếu trẻ gặp khó khăn trong việc tham gia các trò chơi cùng bạn bè, cha mẹ cần tìm hiểu nguyên nhân thay vì chỉ cho rằng trẻ "không thích chơi".
Thông qua hoạt động chơi, trẻ rèn luyện kỹ năng giao tiếp, kỹ năng chia sẻ.
Cha mẹ nên làm gì khi trẻ ít chơi với bạn?
Thay vì ép trẻ phải hòa nhập ngay, cha mẹ có thể:
Tạo nhiều cơ hội chơi cùng con
Dành thời gian chơi các trò chơi tương tác như:
Đóng vai.
Xây dựng bằng khối.
Chơi bóng.
Trò chơi thay phiên.
Đọc sách tương tác.
Bắt đầu từ nhóm nhỏ
Cho trẻ tiếp xúc với một hoặc hai bạn có tính cách phù hợp trước khi tham gia nhóm đông.
Khuyến khích nhưng không ép buộc
Khen ngợi khi trẻ có những nỗ lực giao tiếp nhỏ như chào bạn, chia sẻ đồ chơi hoặc trả lời câu hỏi.
Quan sát sự tiến bộ
Nếu sau một thời gian trẻ vẫn rất khó hòa nhập hoặc xuất hiện thêm các dấu hiệu bất thường về giao tiếp, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá chuyên môn.
Khi nào cần đưa trẻ đi đánh giá?
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên môn nếu trẻ:
Trên 18 tháng nhưng rất ít giao tiếp với người khác.
Không phản ứng khi gọi tên.
Không chỉ tay để chia sẻ.
Không thích chơi cùng người khác.
Không tham gia trò chơi giả vờ sau 2 tuổi.
Có hành vi lặp đi lặp lại.
Chậm nói hoặc mất kỹ năng đã có.
Đánh giá sớm giúp xác định nguyên nhân và xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp, thay vì chờ đợi đến khi trẻ gặp nhiều khó khăn hơn trong học tập và giao tiếp.
Ở AutismBS mỗi trẻ đều được đánh giá toàn diện về giao tiếp, ngôn ngữ, kỹ năng xã hội, hành vi và khả năng học tập trước khi xây dựng kế hoạch hỗ trợ cá nhân hóa.
Can thiệp sớm giúp trẻ phát triển kỹ năng xã hội hiệu quả
Nếu trẻ được xác định có khó khăn về giao tiếp hoặc rối loạn phát triển, việc can thiệp sớm sẽ mang lại nhiều lợi ích như:
Tăng khả năng giao tiếp.
Phát triển kỹ năng chơi.
Cải thiện tương tác xã hội.
Nâng cao khả năng học tập.
Giúp trẻ tự tin hơn khi tham gia các hoạt động cùng bạn bè.
Lựa chọn dịch vụ can thiệp sớm trẻ tự kỷ tại các đơn vị có đội ngũ chuyên môn và quy trình đánh giá bài bản sẽ giúp trẻ được hỗ trợ đúng nhu cầu ngay từ những năm đầu đời.
AutismBS – Đồng hành cùng trẻ trên hành trình phát triển
AutismBS là đơn vị hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đặc biệt với định hướng xây dựng các chương trình hỗ trợ dựa trên cơ sở khoa học, dành cho trẻ tự kỷ, trẻ chậm nói, trẻ ADHD, trẻ tăng động giảm chú ý và các trẻ có khó khăn trong phát triển.
Tại AutismBS, mỗi trẻ đều được đánh giá toàn diện về giao tiếp, ngôn ngữ, kỹ năng xã hội, hành vi và khả năng học tập trước khi xây dựng kế hoạch hỗ trợ cá nhân hóa. Đội ngũ chuyên môn luôn phối hợp chặt chẽ với gia đình nhằm tạo ra môi trường học tập và phát triển nhất quán giữa trung tâm và tại nhà.
Nếu cha mẹ nhận thấy con ít chơi với bạn, gặp khó khăn trong giao tiếp hoặc có những biểu hiện khiến gia đình lo lắng, việc đưa trẻ đến AutismBS để được tư vấn và đánh giá là một bước khởi đầu quan trọng. Phát hiện đúng nguyên nhân và hỗ trợ đúng thời điểm sẽ giúp trẻ có thêm nhiều cơ hội phát triển, hòa nhập và phát huy tối đa tiềm năng của mình.
Nếu cha mẹ đang tìm một tài liệu thực hành dễ áp dụng tại nhà, bộ sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” sẽ là người bạn đồng hành phù hợp. Cha mẹ có thể tham khảo các link báo dưới đây:
