Con nói ít nhưng vẫn giao tiếp bằng mắt – có đáng lo không?

“Con tôi nói ít thật, nhưng vẫn nhìn vào mắt người khác, vẫn cười, vẫn chơi với bố mẹ. Như vậy có đáng lo không?”

Đây là câu hỏi rất phổ biến ở các gia đình có trẻ từ 2–4 tuổi khi bắt đầu quan sát thấy con chậm nói.

Giao tiếp bằng mắt là tín hiệu tích cực – nhưng chưa đủ

Việc trẻ có giao tiếp bằng mắt cho thấy:

• Trẻ có khả năng kết nối xã hội cơ bản
• Trẻ nhận thức được sự hiện diện của người đối diện
• Não bộ vẫn đang hình thành các kết nối giao tiếp quan trọng

Đây là dấu hiệu tích cực, đặc biệt so với những trẻ hoàn toàn tránh giao tiếp mắt.

Tuy nhiên, giao tiếp bằng mắt chỉ là một phần của giao tiếp, không thể thay thế cho ngôn ngữ nói và khả năng giao tiếp chủ động bằng lời.

👉 Vì vậy, chỉ dựa vào việc “con vẫn nhìn” để yên tâm chờ đợi có thể khiến cha mẹ bỏ lỡ thời điểm hỗ trợ hiệu quả nhất.

Vì sao trẻ vẫn nhìn, vẫn tương tác nhưng nói rất ít?

Trong thực tế chuyên môn, có nhiều trẻ:

• Nhìn – cười – tương tác tốt
• Nhưng lời nói rất hạn chế hoặc gần như không có

Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

Trẻ chậm nói đơn thuần

Nhóm trẻ này thường:

• Hiểu lời nói khá tốt
• Giao tiếp mắt và tương tác ổn
• Dùng cử chỉ nhiều hơn lời nói

👉 Đây là nhóm có tiềm năng tiến bộ rất tốt nếu được hỗ trợ đúng cách trong thời điểm vàng can thiệp trẻ chậm nói.

Trẻ có khó khăn xử lý ngôn ngữ

Một số trẻ:

• Nhìn người nói nhưng chưa hiểu trọn vẹn nội dung
• Chưa biết cách chuyển hiểu biết thành lời nói
• Cần nhiều thời gian và hướng dẫn để “bật” ngôn ngữ

Nếu chỉ chờ đợi, ngôn ngữ của trẻ có thể phát triển rất chậm và thiếu bền vững.

Trẻ tăng động giảm chú ý (ADHD giai đoạn sớm)

Ở một số trẻ ADHD:

• Giao tiếp mắt có thể xuất hiện nhưng không duy trì
• Trẻ khó tập trung để nghe, bắt chước và học lời nói
• Ngôn ngữ phát triển không ổn định

Trong trường hợp này, can thiệp sớm cần tập trung vào chú ý và tương tác, không chỉ dạy nói đơn thuần.

Khi nào cha mẹ nên bắt đầu lo lắng và theo dõi nghiêm túc?

Cha mẹ nên cân nhắc đánh giá sớm nếu trẻ:

• Trên 2 tuổi nhưng vốn từ rất ít
• Ít chủ động giao tiếp bằng lời
• Hiếm khi bắt chước âm thanh
• Giao tiếp chủ yếu bằng kéo tay, chỉ trỏ
• Dễ cáu gắt khi không được đáp ứng

👉 Giao tiếp bằng mắt tốt không loại trừ khả năng chậm nói hoặc khó khăn ngôn ngữ.

Chờ thêm hay can thiệp sớm?

Từ góc nhìn khoa học phát triển não bộ:

• 0–6 tuổi là giai đoạn não bộ mềm dẻo nhất
• Can thiệp sớm giúp “mở đường” cho ngôn ngữ
• Chờ đợi có thể làm mất thời điểm vàng can thiệp trẻ chậm nói

Can thiệp sớm không đồng nghĩa với dán nhãn, mà là:

• Hiểu con đang ở đâu
• Hỗ trợ con đúng phần đang cần
• Ngăn khó khăn nhỏ trở thành khó khăn lớn

Can thiệp sớm sẽ tập trung vào điều gì với nhóm trẻ này?

Với trẻ nói ít nhưng vẫn có giao tiếp mắt, can thiệp sớm thường tập trung vào:

• Tăng giao tiếp hai chiều
• Khuyến khích trẻ chủ động dùng âm thanh, từ đơn
• Mở rộng vốn từ qua chơi và sinh hoạt hằng ngày
• Giảm việc “đoán hộ” để tạo nhu cầu giao tiếp

👉 Đây là nhóm trẻ có khả năng tiến bộ rất tốt nếu được hỗ trợ đúng lúc và đúng cách.

Góc nhìn từ Hệ thống giáo dục đặc biệt AutismBS

Tại Hệ thống giáo dục đặc biệt AutismBS, chúng tôi gặp rất nhiều trẻ:

• Nói ít nhưng giao tiếp mắt tốt
• Gia đình phân vân không biết có cần can thiệp hay không

Cách tiếp cận của AutismBS là:

• Đánh giá toàn diện giao tiếp – ngôn ngữ – chú ý
• Không vội gán nhãn
• Xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp với từng trẻ
• Đồng hành cùng gia đình để tối ưu môi trường tại nhà

Chính sự thận trọng và cá nhân hóa này giúp AutismBS trở thành trung tâm can thiệp uy tín, được nhiều gia đình tin tưởng.

Lời nhắn gửi tới cha mẹ

Nếu con bạn:

• Nói ít
• Nhưng vẫn nhìn, vẫn cười, vẫn tương tác

👉 Đó là tín hiệu tốt, nhưng chưa đủ để bỏ qua việc theo dõi và hỗ trợ.

Hiểu đúng sớm sẽ giúp cha mẹ:

• Bớt lo lắng không cần thiết
• Không bỏ lỡ thời điểm vàng can thiệp trẻ chậm nói
• Đồng hành cùng con một cách chủ động và khoa học

Kết luận

Con nói ít nhưng vẫn giao tiếp bằng mắt – có đáng lo không?

Câu trả lời là: không nên chủ quan, nhưng cũng không cần hoảng sợ.

Khi trẻ được tiếp cận đúng thời điểm, đúng cách và được đồng hành bởi các hệ thống giáo dục đặc biệt uy tín như AutismBS, giao tiếp bằng mắt hôm nay hoàn toàn có thể trở thành nền tảng để phát triển ngôn ngữ nói và khả năng hòa nhập trong tương lai.

Tham khảo thêm: Cha mẹ nên làm gì trong 30 ngày đầu khi nghi ngờ con chậm nói?

Nếu cha mẹ đang tìm một tài liệu thực hành dễ áp dụng tại nhà, bộ sách “10 Tuần Cùng Con Bứt Phá Ngôn Ngữ” sẽ là người bạn đồng hành phù hợp. Cha mẹ có thể tham khảo các link báo dưới đây: 

• Báo phụ nữ Việt Nam: Cha mẹ - nhà trị liệu đầu tiên và quan trọng nhất của trẻ tự kỷ
• Báo lao động trẻ: Cẩm nang giúp cha mẹ trở thành nhà trị liệu đầu tiên của trẻ tự kỷ 
• Báo giáo dục và thời đại: Lộ trình đồng hành với trẻ tự kỷ chậm nói tại nhà